Бишкекте Кыргыз Республикасынын тышкы иштер министри Жээнбек Кулубаев менен анын казакстандык кесиптеши Ермек Кошербаевдин ортосунда кеңейтилген сүйлөшүүлөр өттү. Тараптар эки тараптуу кызматташтыктын актуалдуу маселелерин талкуулап, өзгөчө көңүлдү экономикага, чек араларга жана суу-энергетикалык баланска бурушту.

Жолугушуу стратегиялык өнөктөштүк маанайда өттү. Дипломаттардын айтымында, президенттер Садыр Жапаров менен Касым-Жомарт Токаевдин саясий эркинин аркасында бүгүнкү күндө мамилелер үлгүлүү деңгээлде турат.

Соода жана инвестиция: 3 миллиарддык чекке багыт

Сүйлөшүүлөрдүн борбордук темаларынын бири экономикалык өз ара аракеттенүү болду. 2023-жылдын жыйынтыгы боюнча өлкөлөр ортосундагы товар жүгүртүүнүн көлөмү 2 миллиард долларга жакындады. Бирок мамлекет башчылары өкмөттөрдүн алдына амбициялуу милдетти — 2030-жылга чейин бул көрсөткүчтү 3 миллиард долларга жеткирүүнү койгон.

Жээнбек Кулубаев белгилегендей, динамика оң мүнөзгө ээ: өз ара сооданын көлөмү мурунку мезгилге салыштырмалуу 27,5%га өстү. Инвестициялык жигердүүлүк да жогорулоодо: өткөн жылы Казакстандан келген түз инвестициялардын агымы 69%га өсүп, 82 миллион доллардан ашты. Жалпысынан акыркы 20 жылда казакстандык компаниялар Кыргызстандын экономикасына 1 миллиард доллардан ашык каражат салышкан.

Коюлган максаттарга жетүү үчүн тараптар инфратүзүмдүк долбоорлорду ишке ашырууну тездетүүнү макулдашты. Алсак, чек арада индустриалдык соода-логистикалык комплексти, ошондой эле Алматы облусунда жашылча-жемиштерди сактоо үчүн дүң-бөлүштүрүү борборун түзүү талкууланууда. Ермек Кошербаев мындай логистикалык хабдар сооданы гана арттырбастан, аймактын экономикасына мультипликативдик натыйжа берүүчү жаңы ишканаларды түзүүгө мүмкүндүк берерин баса белгиледи.

Суу-энергетика маселеси: ресурстар менен алмашуу

Күн тартибиндеги маанилүү пункт суу жана энергетикалык ресурстар тармагындагы кызматташтык болду. Дипломаттар бул маселеде толук өз ара түшүнүшүүгө жетишилгенин жана өз ара аракеттенүүнүн натыйжалуу механизми иштелип чыкканын белгилешти.

Кызматташтык схемасы төмөнкүдөй түзүлгөн:

1. Кыргызстанда электр энергиясы тартыш болгон кышкы мезгилде Казакстан электр энергиясын жеткирип берет. Бул кыргыз тарапка энергия өндүрүү үчүн суу сактагычтардан сууну ашыкча агызбай, аны топтоого мүмкүндүк берет.
2. Вегетация мезгилинде (жаз жана жай айларында) топтолгон суу айыл чарба муктаждыктары үчүн толук көлөмдө Казакстанга багытталат.

Казакстандык делегация климаттын өзгөрүшүнө, суу тартыштыгына жана электр энергиясына болгон суроо-талаптын өсүшүнө байланыштуу маселелерди ыкчам чечүү үчүн мамлекет башчыларынын көзөмөлүндө атайын комиссия түзүүнү сунуштады.

Чек араларды заманбапташтыруу жана транспорт

Жүктөрдүн жана жарандардын тоскоолдуксуз өтүүсүн камсыздоо үчүн өлкөлөр көзөмөл-өткөрүү пункттарын (КПП) заманбапташтыруу боюнча жигердүү иш алып барууда. Учурда «Кичи-Капка», «Беш-Агаш», «Ак-Тилек», «Кара-Суу» жана «Каркыра-Кеген» пункттарында реконструкциялоо иштери жүрүүдө. Жумуштарды 2027-жылдын аягына чейин бүтүрүү пландалган.

Мындан тышкары, 2028-жылга чейин «Төмөнкү Чүй» жана «Ак-Суу» жаңы өткөрүү пункттарын ачуу боюнча сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Тараптар чек аранын өткөрүү жөндөмдүүлүгүн кеңейтүү товар жүгүртүүнүн өсүшү үчүн негизги фактор болот деген ишенимде.

Ошондой эле бажы жана салык маалыматтарын синхрондоштуруу боюнча иштер жүрүп жатат, бул «кагаздагы» статистиканын товарлардын иш жүзүндөгү кыймылына шайкеш келишин камсыздайт.

Маданият жана билим берүү

Маданий-гуманитардык байланыштар дагы эле мазмундуу бойдон калууда. Казакстанда үзгүлтүксүз түрдө Кыргыз киносунун күндөрү өтүп, кыргыз театрлары Астана жана Алматы шаарларына гастролго барып турушат. Өз кезегинде Ош шаарында Казакстандын Башкы консулдугу жана Л.Н. Гумилев атындагы Евразия улуттук университетинин филиалы ачылып, шаардагы көчөлөрдүн бирине Абайдын ысымы берилди.

Билим берүү тармагында өлкөлөр тажрыйба алмашуу жана кадрларды даярдоо программаларын, өзгөчө адистер тартыш болгон багыттар боюнча кеңейтүүнү көздөп жатышат.

Эл аралык күн тартиби

Тышкы саясий ведомстволордун башчылары аймактык коопсуздук маселелери боюнча да пикир алышты. Тараптар БУУ, ШКУ, ЖККУ жана ЕАЭБ сыяктуу эл аралык аянтчаларда бири-бирин колдоо ниетин ырасташты. «C5+Германия» форматынын маанилүүлүгү өзүнчө белгиленди, анда европалык өнөктөштөр Борбордук Азия чөлкөмүнө чоң кызыгуу көрсөтүшкөн.

Жолугушуунун соңунда кыргыз тарап Казакстандын делегациясын жана спортчуларын ушул жылдын сентябрь айында өтө турган VI Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарына катышууга расмий чакырды.

Министрлер Бишкек менен Астананын ортосунда чечилбеген маселелер жок экенин жана өкмөттөрдүн иши жогорку деңгээлде жетишилген макулдашууларды иш жүзүндө ишке ашыруу баскычына өткөнүн белгилешти.