«Ой-Ордо» эксперттик демилгелер борбору тарабынан уюштурулган учурдагы эл аралык күн тартибин талкуулаган тегерек столдун жүрүшүндө, эксперт Марат Абдылдаев Ирандын айланасындагы кырдаалдын курчушунун себептерин, дүйнөлүк жаңжалдардын экономикалык өбөлгөлөрүн жана Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) төрагасы катары Кыргызстандын алдында турган милдеттерди талдап чыкты.

Эксперт учурдагы эскалациянын артында айрым лидерлердин саясий амбициялары эле эмес, терең экономикалык процесстер да жатканын белгиледи. Тактап айтканда, ал Сауд Арабиясынын мурда дүйнөлүк валюта тутумунун туруктуулугун камсыздап келген мунай боюнча келишимдерди узартуудан баш тартканын мисал келтирди.

«Дүйнө чоң экономикалык кризистин босогосунда турат. 2008-жылы байкалган белгилер азыр ого бетер курч көрүнүүдө. Аскердик аракеттер жана форс-мажордук кырдаалдарды түзүү бул туңгуюктан чыгуу аракети болушу мүмкүн, бирок биз бул аракеттин натыйжа бербегенин көрүп жатабыз. Экономикадагы глобалдык көйгөйлөр бардык мамлекеттерге таасирин тийгизет», — деп белгиледи Марат Абдылдаев.

Эл аралык мамилелерде «моралдык ченемдер» төмөндөп, дүйнөнү белгисиздик каптап турган шартта, эксперт бейтарап мамлекеттердин үнүн өтө маанилүү деп эсептейт.

Эксперттин пикири боюнча, азыркы шартта Кыргызстан бейтарап мамлекет, ЖККУнун мүчөсү жана ШКУнун учурдагы төрагасы катары тынчтык жолу менен жөнгө салуунун жигердүү жактоочусу катары чыгып, агрессивдүү аракеттерди токтотууга чакыруу үчүн өз статусун колдонушу керек.

Шанхай кызматташтык уюмунун ичинде ишенимдүү экономикалык механизмдерди түзүүгө багытталган дипломатиялык жана антикризистик иштер биринчи даражадагы мааниге ээ болууда. Өнөктөштөрдүн биргелешкен күчү менен глобалдык экономикалык төмөндөөнүн кесепеттерин жумшартуу үчүн республика эл аралык транзиттик жолдорду коргоо жана товар жеткирүүнүн туруктуу чынжырларын сактоо боюнча чараларды демилгелеши зарыл.

Марат Абдылдаев сөзүнүн соңунда жаңжалды андан ары курчутпоо керектигин эскертти. Ал ядролук куралды колдонуу бүтүндөй Евразия континенти үчүн катастрофалык кесепеттерди алып келе турган орду толгус ката болорун баса белгиледи. Буга байланыштуу эксперт кризистин жаңы, кыйла кооптуу деңгээлге өтүп кетүүсүн алдын алуу үчүн дипломатиялык ишти күчөтүүгө чакырды.