Улуттук банктын Башкармалыгы алмаштыруу бюролору үчүн иштөөнүн жаңы, катаал стандарттарын киргизген жана бүтүндөй каржы секторунда акчаны адалдоого каршы күрөшүү эрежелерин жаңылаган токтом кабыл алды.

Документ 100 000 сомдон баштап валюта алмаштырууда паспортту көрсөтүү боюнча милдеттүү талапты киргизет, 1 миллион сомдон ашкан бүтүмдөрдө кеңири анкета толтурууну милдеттендирет жана компания-кардарлардын чыныгы ээлерин аныктоо зарылдыгын бекитет. Мындан тышкары, жөнгө салуучу орган көзөмөл чөйрөсүн мыйзам түрүндө кеңейтүүдө: эми «терроризмди каржылоо» деген тар терминдин ордуна «кылмыштуу ишмердүүлүктү каржылоо» түшүнүгү киргизилүүдө.

Төмөндө негизги жаңылыктар келтирилген.

Валюта алмаштыруунун жаңы эрежелери

Токтом «Алмаштыруу бюролорунда ички көзөмөлдү уюштурууга карата минималдуу талаптарды» бекитет. Эми кардарларды тейлөө жол-жобосу операциянын суммасына түздөн-түз көз каранды:

• 100 000 сомдон 1 000 000 сомго чейинки операциялар:
  Эгер кардар бул суммадагы (же анын эквивалентиндеги) валютаны сатып алууну же сатууну кааласа, алмаштыруу бюросу өздүктү тастыктоочу документтин түп нускасын (паспорт, ID-карта, жашап турууга уруксат ж.б.) талап кылууга милдеттүү. Бюронун кызматкери документти жөн эле карап койбостон, кардар санкциялык тизмелерде бар же жок экенин текшериши керек.
• 1 000 000 сомдон ашкан операциялар:
  Мындай ири суммалар үчүн паспортту жөнөкөй текшерүү жетишсиз. Кызматкерлер кардарды толук текшерүүдөн өткөрүүгө милдеттүү, буга атайын анкетаны толтуруу кирет.
• Шектүү операциялар:
  Эгер бүтүм шек жаратса (мисалы, бат-бат алмаштыруу, сумманы майдалоо, акчанын булагынын белгисиздиги), бюро сумманын аздыгына карабай, ал тууралуу каржылык чалгындоо кызматына билдирүүгө милдеттүү.

Тобокелдиктерди баалоо жана чыныгы ээлерин издөө

Тобокелдикке багытталган ыкма (риск-ориентированный подход) киргизилүүдө. Алмаштыруу бюролору кардарларды категорияларга бөлүшү керек:

• Төмөн тобокелдик: Текшерүү жол-жоболору жөнөкөйлөтүлгөн болушу мүмкүн.
• Жогорку тобокелдик: Буга коомдук кызмат адамдары (чиновниктер, саясатчылар), алардын жакындары, ошондой эле акчаны адалдоо тобокелдиги жогору болгон өлкөлөрдүн жарандары кирет. Мындай кардарларга карата күчөтүлгөн чаралар колдонулат: бюро акчанын келип чыгуу булагын аныктап, бүтүмдү жүргүзүүгө жетекчиликтин жазуу жүзүндөгү уруксатын алышы керек.

Ошондой эле бенефициардык ээлерин аныктоо боюнча катуу талап киргизилүүдө. Эгер валютаны юридикалык жак (фирма) алмаштырса, алмаштыруу бюросу бул компаниянын артында чындыгында ким турганын — тикелей же кыйыр түрдө үлүштүн 25%дан ашыгына ээлик кылган же бизнести башка жол менен көзөмөлдөгөн жеке жакты аныктоого милдеттүү.

Банктар жана микрокредиттик компаниялар үчүн өзгөрүүлөр

Токтом алмаштыруу бюролоруна гана эмес, банктарга, микрокаржы уюмдарына жана кредиттик союздарга да тиешелүү. Ченемдик актылардагы негизги өзгөрүүлөр:

• Терминологияны кеңейтүү: Бардык документтерде «террористтик ишмердүүлүктү каржылоо» деген сөздөр «кылмыштуу ишмердүүлүктү каржылоо» фразасы менен алмаштырылды же толукталды. Бул жөнгө салуучу органга жана финчалгындоого каражаттардын күмөндүү агымын көзөмөлдөө боюнча кеңири ыйгарым укуктарды берет.
• Каражаттарды заматта тоңдуруу: Каржы уюмдары бардык кардарларды Санкциялык тизмелер (КР жана БУУнун Коопсуздук кеңеши) боюнча текшерүүгө милдеттүү. Дал келүү болгондо операция жана каражаттар дароо тоңдурулуп, отчёт финчалгындоого жөнөтүлүшү керек (айрым учурларда — 3 сааттын ичинде).
• Күмөндүү банктар менен иштөөгө тыюу салуу: Коммерциялык банктарга кабык-банктар (физикалык катышуусу жок банктар) жана ишенимсиз юрисдикциядагы мекемелер менен корреспонденттик мамилелерди түзүүгө тыюу салынат.