Бишкекте Мамлекеттик салык кызматынын (МСК) алдындагы «Салык Сервис» мамлекеттик мекемесинин өкүлдөрү ишкерлер жана бухгалтерлер коомчулугу менен ачык жолугушуу өткөрдү. Түз диалог үчүн уюштурулган бул иш-чара ишкерлердин көйгөйлүү маселелерин кызуу талкуулоого айланды. Салыкчылар жасалма интеллектти киргизүү жана бирдиктүү экотутум түзүү боюнча амбициялуу пландарын тааныштырса, бизнес өкүлдөрү буга жооп катары токтоосуз чечүүнү талап кылган конкреттүү көйгөйлөрдүн тизмесин сунушташты.

Жолугушуунун негизги максаты — тоталдык санариптештирүү багытын тааныштыруу болду: МСК өзүнүн процесстеринин 80%ын санарип форматка өткөрүүнү пландап жатат.

Электрондук эсеп-фактуралар (ЭЭФ): Каталар менен иштөө

Талкуунун эң маанилүү бөлүгү бизнестин эң «оорулуу» темасы — ЭЭФ тутумуна тиешелүү болду. Салык кызматы биринчи версияны киргизүүдөгү тажрыйбаны эске алуу менен тутумдун таптакыр жаңы версиясын иштеп чыгууну жарыялады.

Бизнес өкүлдөрү тутумду жаңылоодо чечүүнү талап кылган бир катар курч көйгөйлөрдү аташты:

Ассортиментти түзөтүү маселеси: Логистикалык компаниялар жана экспортчулар жазылып бүткөн ЭЭФте товардын аталышын өзгөртүү мүмкүн эместигине даттанышты. Мисалы, жүк экспортко чыгып, жолдо бир ай жүрсө, кардар документтеги товардын атын өзгөртүүнү талап кылат. Учурда бул эсеп-фактураны жокко чыгарбай (сторнирование) туруп мүмкүн эмес, бул болсо салыктык кесепеттерди жаратат. Бизнес өкүлдөрү келишимди жокко чыгарбастан «оңдолгон ЭЭФ» функциясын киргизүүнү суранышты.

Аванстар жана Бирдиктүү салык: Күнүнө 10 000ге чейин эсеп жазган ири компаниялардын бухгалтерлери аванстарды эсепке алууда кыйынчылыктарга туш болушууда. Бирдиктүү салыкты туура эсептөө үчүн алар миңдеген документтерди кол менен текшерүүгө мажбур. Буга байланыштуу отчеттуулукка мурдагы КНС отчетторундагыдай «Аванс» деген өзүнчө сапты кайтаруу сунушталды.

Арткы дата менен ЭЭФ жазуу: Компания эсеп-фактура жазууну унутуп калып, бирок айып пулун төлөөгө даяр болгон учурларда арткы дата менен ЭЭФ жазуунун техникалык мүмкүнчүлүгүн түзүү маселеси көтөрүлдү. Салыкчылар бул жагдайды методологдор менен бирге карап чыгууну убадалашты.

ЭЭФ менен Аткарылган иштердин актысын бириктирүү: Россиянын тажрыйбасындагыдай (УПД — универсалдуу өткөрүп берүү документи) эсеп-фактураны жана аткарылган иштердин актысын бир документке бириктирүү сунушталды. Бул документ алмашууну жөнөкөйлөтмөк. Бирок МСК бул маселе боюнча ишкерлердин пикири экиге бөлүнүп жатканын жана көбү мындай бириктирүүгө каршы экенин белгиледи.

Мыйзамдагы өзгөртүүлөрдү кантип билсе болот?

Маалымдоо маселеси боюнча да катуу талкуу болду. Бухгалтерлер мыйзамдар ай сайын өзгөрүп жатканын, ал эми МСКнын сайтынан конкреттүү өзгөртүүлөрдү табуу мүмкүн эместигин айтып даттанышты.

Жолугушууда кабыл алынган чечимдер:

• Билдирмелер борбору: Салык төлөөчүнүн кабинетинде жаңы функциялар, отчеттор жана карыздар жөнүндө кабарлап туруучу «коңгуроо» пайда болот.
• «Diff» форматы: Ишкерлердин сунушу боюнча, МСК мыйзамдарды салыштыруу форматында жарыялоо мүмкүнчүлүгүн карап чыгат: эски текст кызыл менен чийилип, жаңы текст жашыл же сары менен белгиленет. Бул бухгалтерлерге өзгөртүүнүн маңызын заматта көрүүгө мүмкүндүк берет.

Бирдиктүү экотутум жана авторизация

Жолугушуунун аягында «Салык Сервис» мекемесинин директору бирдиктүү кирүү чекити түзүлөрүн жарыялады.

«Салык төлөөчүдө бир гана тутум болот. Мындан ары “эски кабинет”, “жаңы кабинет” жана ЭЭФ порталынын ортосунда секирип жүрүүнүн кереги жок», — деп билдирди Шамшыбек Качкынбай уулу. 

Тутум Санариптик өнүктүрүү министрлигинен верификациядан өткөн электрондук кол тамгалардын бардык түрлөрүн (булуттук, токендер, ID-карталар) колдойт.

Салык кызматы ЖИнин негизинде жеке кеңешчи киргизүүдө

Бет ачардын борбордук темасы — «Ай-Салык» деп аталган жасалма интеллектүү (ЖИ) чат-боттун пилоттук долбоору болду. «Салык Сервис» мекемесинин директору белгилегендей, салык төлөөчүлөрдүн негизги көйгөйү — актуалдуу ченемдик маалыматты табуунун татаалдыгы.

Бул кантип иштейт?

Иштеп чыгуучулар түшүндүргөндөй, бот ChatGPT сыяктуу жалпы моделдерге эмес, RAG (Retrieval Augmented Generation) технологиясына негизделген. Бул боттун башка өлкөлөрдүн мыйзамдарын аралаштырып, «туура эмес маалымат берүүсүн» (галлюцинация) алдын алат. ЖИнин маалымат базасына КРнын мыйзамдары гана: Салык кодекси, Министрлер Кабинетинин токтомдору жана салыкчылардын ички «Кеңеш» базасы жүктөлөт. Бот жоопту ушул документтерден гана издейт.

Жоопкерчилик маселеси

Эгер жасалма интеллект туура эмес кеңеш берип, ал айып пулга алып келсе, ким күнөөлүү болот? Салык кызматынын позициясы так: бот — бул жөн гана жардамчы жана багыт берүүчү (навигатор).

«Эгер сиз навигатордун айынан кырсыкка учурасаңыз, навигаторду сотко бере албайсыз. Мыйзамды сактоо жоопкерчилиги ишкердин өзүндө калат», — деп баса белгилешти иштеп чыгуучулар.

Жолугушуу көрсөткөндөй, иштеп чыгуучулардын «IT-көз карашы» менен бухгалтерлердин реалдуу муктаждыктарынын ортосундагы ажырым дагы эле чоң, бирок диалог башталды. МСК ишкерлерди жаңы өнүмдөр расмий чыга электе аларды иштеп чыгууга таасир этүү үчүн Telegram’дагы тесттик топторго жигердүү кошулууга чакырды.