Калкты таза ичүүчү суу менен туруктуу камсыздоо тейлөөчү ишканалардын экономикалык туруктуулугуна түздөн-түз көз каранды. Суу ресурстары министрлигинин басма сөз кызматы бул кызматтын баасы кантип түзүлөрү жана төмөндөтүлгөн тарифтер эмне үчүн инфратүзүмдүн бузулушуна алып келери тууралуу деталдуу түшүндүрмө берди.

Бүгүнкү күндө Кыргызстандын көптөгөн айылдарында суунун баасы жасалма түрдө төмөндөтүлгөн бойдон калууда жана тармактарды иштетүүгө кеткен реалдуу чыгымдарды жаппайт. Ведомствонун адистери өздүк наркынан төмөн иштөө мыйзам ченемдүү кесепеттерге: түтүктөр менен насостордун кескин эскиришине, тез-тез болгон аварияларга жана суу берүүдөгү үзгүлтүктөргө алып келерин баса белгилешет.

Суунун тарифи өзүм билемдик менен белгиленбейт. Эсептөөлөр катуу методика боюнча жүргүзүлөт. Эсептөөлөрдүн негизги максаты — тутумдун үзгүлтүксүз иштеши үчүн зарыл болгон бардык иш жүзүндөгү чыгымдардын жабылышын камсыз кылуу.

Тарифтин түзүмүнө төмөнкү чыгымдар киргизилген:

• Техникалык чыгымдар: насостордун иштеши үчүн электр энергиясына төлөө, сууну тазалоо үчүн материалдарды жана химиялык реагенттерди сатып алуу.
• Тутумду тейлөө: жабдуулардын амортизациясы (эскирүүсүн эсепке алуу), тармактарды учурдагы оңдоо жана техникалык кароодон өткөрүү.
• Эмгек акы фонду: персоналдын эмгек акысы, салыктар, чегерүүлөр, ошондой эле кызматкерлерди атайын кийим жана коргонуу каражаттары менен камсыздоо.
• Администрлөө: жалпы чарбалык чыгымдар жана ишкананын өндүрүштүк программасын ишке ашыруу.

Тарифти бекитүү процесси бир нече контролдук этаптан өтөт, бул керектөөчүлөрдүн кызыкчылыгын коргойт:

1. Текшерүү: Чыгымдардагы ар бир цифранын негиздүүлүгү КР Антимонополдук жөнгө салуу кызматы тарабынан текшерилет.
2. Макулдашуу: Ведомство тарифтин мыйзамга шайкештигин тастыктайт.
3. Бекитүү: Акыркы чечимди жергиликтүү депутаттар — айылдык кеңеш кабыл алат.

Так эрежелердин бар экенине карабастан, айыл жерлеринде тарифтер көбүнчө чыгымды жаппаган деңгээлде калууда. Эксперттер муну жер-жерлерде квалификациялуу башкаруучулардын жетишсиздиги, төлөмдөрдүн чогултулушунун төмөнкү деңгээли жана айыл өкмөттөрүнүн каржылык ресурстарынын чектелүүлүгү менен байланыштырышат.

Министрликтен баса белгилешкендей: экономикалык жактан негизделген тариф — бул пайда табуунун жолу эмес, суунун крандарда сутка бою болушунун кепилдиги. Жетиштүү каржылоо ишканаларга «тешиктерди бүтөө» менен гана чектелбестен, инфратүзүмдү өз убагында жаңыртууга, аварияларды азайтууга жана тармакка кесипкөй адистерди тартууга мүмкүндүк берет.

Жашоочулар үчүн адилеттүү тарифтин акыркы натыйжасы үч негизги пункт менен туюнтулат: жеткирүүнүн туруктуулугу, суунун жогорку сапаты жана пландан тышкары өчүрүүлөрдүн минималдуу саны.