Республикачыл конгрессмен Рэнди Файн Гренландияны Америка Кошмо Штаттарына каратып алууну жана андан соң аралды өлкөнүн курамына жаңы америкалык штат катары кошууну караган мыйзам долбоорун расмий түрдө кароого киргизди. Демилге АКШнын Арктикадагы стратегиялык кызыкчылыктарын коргоо жана Орусия менен Кытайдын геосаясий таасирине каршы туруу зарылдыгы менен негизделген. Бул тууралуу дүйнөлүк жалпыга маалымдоо каражаттары жазып чыгышты.

Улуттук коопсуздукту негиздөө

Файндын билдирүүсүнө ылайык, Гренландияны көзөмөлдөө АКШнын коопсуздугун камсыздоо жана арктикалык кеме жолдорунда үстөмдүк кылуу үчүн чечүүчү мааниге ээ. Конгрессмен Вашингтон бул аймакты «америкалык коопсуздукка доо кетирүүгө умтулган» мамлекеттердин таасири астында калтыра албастыгын баса белгиледи. Мыйзам долбоору АКШ президентине «Гренландияны аннексиялоо же башка жол менен ээлөө» боюнча зарыл кадамдарды жасоого, анын ичинде Дания менен түз сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө ыйгарым укук берет.

Дональд Трамптын позициясы

Конгрессмендин демилгеси аралды 2019-жылы эле сатып алууну сунуштаган Дональд Трамптын узак мөөнөттүү пландарына шайкеш келет. Ак үйгө кайтып келгенден кийин Трамп арал иш жүзүндө Орусиянын жана Кытайдын флотунун «курчоосунда» турганын айтып, Гренландия коргонуу үчүн «абдан зарыл» экенин бир нече жолу билдирген. Батыш басылмаларында Вашингтон арал АКШнын юрисдикциясына өткөн учурда, анын жашоочуларына (калкы болжол менен 57 миң адамды түзөт) киши башына 100 миң долларга чейин компенсация төлөп берүү мүмкүнчүлүгүн караштырып жатканы тууралуу маалыматтар да пайда болду.

Европанын реакциясы жана эл аралык контекст

Вашингтондун аракеттери Европада катуу сынга кабылды. Жети мамлекеттин, анын ичинде Улуу Британия, Германия, Франция жана Италиянын лидерлери биргелешкен билдирүү жасашып, Гренландия жалаң гана анын жашоочуларына таандык экенин баса белгилешти. Bloomberg агенттигинин маалыматына караганда, ЕБ жана НАТО өлкөлөрү Арктиканы потенциалдуу басып алуудан коргоо үчүн аралда аскердик катышууну шашылыш түрдө күчөтүү мүмкүнчүлүгүн талкуулап жатышат.

Учурда Гренландия өз парламенти жана өкмөтү бар Даниянын курамындагы автономиялуу аймак болуп саналат. Копенгагенде жана Нууктун өзүндө (Гренландиянын борбору) аралды аннексиялоо же сатуу идеялары ырааттуу түрдө четке кагылып келет. Бирок АКШ тараптан басымдын күчөшү Арктиканын келечеги маселесин 2026-жылдын дүйнөлүк күн тартибиндеги эң курч темалардын катарына чыгарууда.