Кыргызстанда «Климаттык ишмердүүлүк жөнүндө» мыйзам долбоору иштелип чыкты. Документ климаттын өзгөрүшүнө каршы мамлекеттик саясатты ишке ашыруунун укуктук негизин түзүүгө багытталган. Анын негизги максаты — парник газдарынын бөлүнүп чыгышын кыскартуу, климаттын өзгөрүшүнө адаптациялануу жана көмүртек нейтралдуулугуна жетишүү.

Мыйзам долбоору климаттык саясатты комплекстүү жөнгө салууну карайт — пландаштыруудан тартып мониторинг, каржылоо жана жаңы технологияларды киргизүүгө чейин. Негизги багыттардын катарында кайра жаралуучу энергия булактарын өнүктүрүү, экономиканын туруктуулугун жогорулатуу жана экосистемаларды коргоо бар.

Ошондой эле климаттын өзгөрүшүнө адаптация маселелерине өзгөчө көңүл бурулат: калктын аялуулугун азайтуу, аймактардын туруктуулугун бекемдөө жана климаттык тобокелдиктерге жооп берүү чараларын өнүктүрүү.

Эмне үчүн бул мыйзам керек

Жаңы мыйзамды иштеп чыгуу эл аралык деңгээлдеги өзгөрүүлөргө байланыштуу. Мурда негизги документ болуп келген Киото протоколу өз күчүн жоготуп, анын ордуна Париж келишими негизги келишим болуп калды. Кыргызстан бул келишимди 2019-жылы ратификациялаган.

2007-жылы кабыл алынган парник газдарын жөнгө салуу боюнча мыйзам азыркы шарттарга жооп бербей калган. Атап айтканда:

• климаттык саясаттын так принциптери жана аныктамалары жетишсиз;
• адаптация маселелери толук камтылган эмес;
• климаттык каржылоо жана технологиялар боюнча механизмдер каралган эмес;
• мониторинг, отчеттуулук жана текшерүү системасы жетишсиз;
• айрым нормалар иш жүзүндө колдонулбайт.

Мындан тышкары, мамлекеттик органдардын өз ара аракеттенүүсү жана маалымат алмашуусу жетиштүү деңгээлде жөнгө салынган эмес.

Эмне сунушталууда

Мыйзам долбоору климаттык саясатты заманбап талаптарга ылайык жаңылоону көздөйт. Анын алкагында:

• климаттык саясаттын принциптери (ачыктык, илимий негиздүүлүк, социалдык адилеттүүлүк) киргизилет;
• мамлекеттик органдардын ролу так аныкталган институционалдык система түзүлөт;
• мониторинг, отчеттуулук жана верификация системасы киргизилет;
• климаттык каржылоо жана долбоорлордун базасы өнүктүрүлөт;
• экономикалык инструменттер, анын ичинде эмиссияларды жөнгө салуу жана соода системалары каралат;
• илим, инновация жана климаттык технологиялар колдоого алынат;
• климаттык билим берүү өнүктүрүлөт;
• эл аралык кызматташтык кеңейтилет.

Өзүнчө бөлүм тоолуу аймактарга арналган. Анда мөңгүлөрдү, суу ресурстарын жана биологиялык ар түрдүүлүктү сактоо, ошондой эле тоолуу жамааттардын климаттык өзгөрүүлөргө туруктуулугун жогорулатуу чаралары каралган.

Мындан тышкары, ESG принциптерин (экологиялык, социалдык жана башкаруу факторлору) киргизүү сунушталууда. Бул инвестициялык жагымдуулукту жогорулатып, эл аралык өнөктөштөрдүн ишенимин бекемдөөгө багытталган.

Каржылоо жана инструменттер

Мыйзам долбоору климаттык каржылоонун системасын түзүүнү карайт. Анын ичинде эл аралык каражаттарды тартуу, климаттык долбоорлордун базасын түзүү жана климаттык камсыздандыруу механизмдерин өнүктүрүү бар.

Ошондой эле парник газдарынын бөлүнүп чыгышын жөнгө салуу үчүн инструменттер — нормалоо жана эмиссиялар менен соода жүргүзүү системасы каралууда.