Жогорку Кеңеш жол кыймылынын эрежелерин бузгандыгы үчүн жоопкерчиликти күчөтүүчү мыйзам долбоорун биринчи окууда жактырды. Жаңы нормалар мас айдоочуларга, жөө жүргүнчүлөргө, электросамокат ээлерине жана укук бузууларды каттоо тутумуна да тиешелүү болот.

Бүгүн Кыргызстандын парламенти жол коопсуздугу жана административдик укук колдонуу чөйрөсүндөгү масштабдуу реформага киришти. Ички иштер министрлиги (ИИМ) тарабынан демилгеленген комплекстүү мыйзам долбоору биринчи окууда жактырылды. Ал жол кыймылынын эрежелерин бузгандыгы үчүн кылмыш жана административдик жоопкерчиликти катаалдаштырууну карайт, күбөлүктөн ажыратуу жана транспортту каттоо процедураларын түп-тамырынан бери өзгөртөт, ошондой эле биринчи жолу мыйзамдык деңгээлде жеке мобилдүүлүк каражаттарын пайдаланууну жөнгө салат.

Кылмыш-жаза кодекси: Мас айдоочулар үчүн жазалар катаалдашат

Негизги өзгөртүүлөр Кылмыш-жаза кодексинин беренелерине тиешелүү. Ар кандай мас абалында жасалган жол-транспорт кырсыктары үчүн дифференциацияланган жана кыйла катаал жазалар киргизилүүдө. Мисалы, этиятсыздыктан эки же андан көп адамдын өлүмүнө алып келген эреже бузуу үчүн (КЖКнын 312-беренеси, 5-бөлүмү) 8 жылдан 10 жылга чейин эркиндигинен ажыратуу сунушталууда. Эгерде бул жосун мас абалындагы айдоочу тарабынан жасалса (жаңы 6-бөлүм), 10 жылдан 12 жылга чейин эркиндигинен ажыратуу жазасы каралат. Кошумчалай кетсек, күнөөлүү адамга 12 жылга чейин транспорт каражатын башкарууга жана белгилүү бир кызматтарды ээлөөгө тыюу салынат.

Өзгөртүүлөр пробация институтуна да тиешелүү. Өзгөчө оор жана коррупциялык кылмыштар үчүн соттолгон адамдарга карата пробациялык көзөмөлдү колдонуу менен жазадан бошотуу тартиби колдонулбайт.

Укук бузуулар жөнүндө кодекс: Камакка алуудан «акылдуу» камераларга чейин

Административдик жаза да реформаланат:

1. Административдик камакка алуунун максималдуу мөөнөтү 20 суткага чейин узартылат. Айдоочулук күбөлүгү жок туруп, мас абалында унаа башкарган адамдар 10 суткага камакка алынат. Мас абалын текшерүүдөн баш тартуу айдоочулук укуктан 2 жылга ажыратууга алып келет.
2. Кодексте кыймылдын орточо ылдамдыгын ашыргандыгы үчүн да жоопкерчилик жазылат. Жөө жүргүнчүлөр, велосипедчилер жана жеке мобилдүүлүк каражаттарында (электросамокаттар, гироскутерлер ж.б.) жүргөн адамдар үчүн укук бузуулардын курамы такталат.
3. Метрологиялык текшерүүдөн өткөн, тастыкталган фото жана видеофиксациялоочу техникалык каражаттар деген түшүнүк киргизилет. Камера тарабынан катталган укук бузуу жасалган жер катары ошол каражат тарабынан акыркы жолу катталган жер таанылат.
4. Камералардын жардамы менен аныкталган иштер боюнча токтомдор автоматтык түрдө, мыйзам бузуучунун катышуусуз түзүлөт жана кызмат адамынын электрондук кол тамгасы менен кол коюлат. Билдирүүлөр жана документтердин көчүрмөлөрү мамлекеттик портал, мобилдик тиркемелер, email же SMS аркылуу жөнөтүлүшү мүмкүн.
5. Айдоочулук күбөлүктү алып коюунун жана сактоонун тартиби аныкталды. Бул процессте электрондук маалымат базасы жана «Түндүк» мобилдик тиркемеси колдонулат.

Каттоо, айдоочулук укуктар жана жаңы түшүнүктөр

«Жол кыймылынын эрежелери жөнүндөгү» мыйзамга киргизилген түзөтүүлөр системалык өзгөрүүлөрдү камтыйт:

• Бардыгын каттоо: Эми кыймылдаткычынын көлөмүнө карабастан бардык механикалык транспорт каражаттары, ошондой эле өзү жүрүүчү машиналар милдеттүү түрдө мамлекеттик каттоодон өтүүгө тийиш.
• Мопеддер жана ЖМКлар: Мыйзамга «мопед» жана «жеке мобилдүүлүк каражаты» деген түшүнүктөр киргизилет. Мопедди башкаруу үчүн («А1» подкатегориясы) айдоочулук күбөлүк талап кылынат. Кандайдыр бир категориясы бар адамдарга мопедди башкаруу укугу автоматтык түрдө берилет.
• Айып пул үчүн бөгөттөө: Эгерде талапкердин жол эрежесин бузгандыгы үчүн (анын ичинде автоматтык режимде катталган) төлөнө элек айып пулдары болсо, ага айдоочулук күбөлүк берүүдөн баш тартылат.

Эксперттер белгилегендей, бул мыйзам долбоору жол кыймылын жөнгө салуунун заманбап чакырыктарга жооп берген бүтүн жана катаал тутумун түзүүгө багытталган. Аны кабыл алуу келип түшкөн сын-пикирлерди жана сунуштарды эске алуу менен экинчи окууга чейин жеткире иштелгенден кийин күтүлүүдө.