Кыргызстанда тездик менен популярдуулугу өсүп жаткан стритфуд (көчө тамагы) сегменти кулинардык теманын чегинен чыгып, сатып алуу жөндөмдүүлүгүнүн бейрасмий индикаторуна айланды. Reporter.kg жүргүзгөн классикалык шаурманын бааларын изилдөө аномалияны аныктады: бир эле тамактын борбор калаадагы жана чакан шаарлардагы баасынын айырмасы 25%га жетет, бул логистика маселесин гана эмес, бир өлкөнүн ичиндеги жашоо деңгээлинин ар түрдүүлүгүн да көрсөтөт.

Расмий статистика ооруканадагы орточо температура сыяктуу жалпыланган сандар менен иштеп жаткан шартта, маркетологдор жана экономисттер барган сайын «формалдуу эмес индекстерге» (эң белгилүү мисал — бигмак индекси) кайрылышууда. Кыргызстан үчүн «шаурма индекси» өзгөчө көрсөткүч боло алмак.

Reporter.kg республиканын жети ири шаарындагы коомдук тамактануу жайларындагы бааларга мониторинг жүргүздү. Тандоонун тазалыгы үчүн премиум кошулмалар (сыр, халапеньо) жана атайын форматтар (мини, XXL) эске алынбай, уй эти кошулган «базалык» порция гана каралды.

Бишкек, Ош жана Баткен: Фастфуддун “Алтын үч бурчтугу”

Чогултулган маалыматтарга ылайык, баанын максимуму өлкө картасындагы дароо үч чекитте катталган. Бишкек, Ош жана Баткенде стандарттуу донердин орточо баасы дээрлик теңелип, 240 сомду түздү.

Эгер Бишкектеги (баалардын айырмасы 230–260 сом) жогорку чек салттуу түрдө борбор калаадагы жогорку чыгымдар жана тармактардын маркетингдик агрессиясы менен түшүндүрүлсө, Ош жана Баткендин мисалы башка трендди көрсөтөт. Маанилүү логистикалык түйүн болгон бул шаарларда жашоонун баасы да борбор калаанын көрсөткүчтөрүнө умтулууда. Белгилей кетчү нерсе, Бишкектеги «мини» формат (210–240 сом) көбүнчө Таластагы толук кандуу порциядан кымбат турат, ал эми борбордогу «кош» (двойная) шаурманын баасы 300 сомдон башталат.

Нарын жана Каракол

Биздин баа рейтингибиздин ишенимдүү ортоңку бөлүгүн Нарын жана Каракол ээледи.

Нарында стандарттуу донердин орточо баасы 225 сом деңгээлинде катталды. Караколдо баалар дагы демократиялуураак болуп чыкты. Бул жерде классикалык порциянын орточо баасы 210 сомду түзөт. Кааласаңыз, «мини» форматты 170 сомго сатып алсаңыз болот, ал эми сыр кошулган эң кымбат позициялар 260 сомду түзөт.

Талас жана Манас: жеткиликтүүлүк аралчалары

Эң жеткиликтүү стритфуд менен Таластын жана Манас шаарынын тургундары мактана алышат. Таласта классикалык порциянын баасы 200 сом деңгээлинде катталган, бул Бишкектикинен 20%га төмөн.

Бирок жеткиликтүүлүк боюнча абсолюттук лидер Манас шаары болду. Бул жерде стандарттуу шаурманын орточо баасы 180 сомду түзөт. Белгилей кетчү нерсе, Манастагы чоңойтулган «кош» порция да (220 сом) коңшулаш Оштогу кадимки порциядан арзан түшөт.

Эксперттин пикири: Эмне үчүн азык-түлүк бааларында мындай ажырым пайда болот?

Бир өлкөнүн ичинде бир эле продукт үчүн 60 сомдук ажырым — эксперттердин түшүндүрмөсүн талап кылган симптом. Reporter.kg үчүн кырдаалды атайын экономика илимдеринин доктору Төлөнбек Абдыров талдап берди.

Анын айтымында, өнүмдөрдүн жана кызматтардын баасынын түзүлүшү — бул аймактын экономикасынын жалпы тенденцияларынын түз чагылдырылышы.

«Бишкек — бул каржылык жана инвестициялык борбор. Бул жерде бизнес кызуу жүрүп, көбүрөөк адамдар жумуш менен камсыз болгон. Мындан тышкары, акыркы жылдары айлык акысы абдан жакшы өскөн көптөгөн мамлекеттик түзүмдөр (министрликтер, ведомстволор) жайгашкан. Мунун баары товарларга жана кызматтарга болгон жогорку керектөөчүлүк суроо-талапты жаратат», — деп белгилейт эксперт.

Бизнес бул төлөө жөндөмдүү суроо-талапты сезип, продуктунун баасына максималдуу маржаны кошот. Бул өздүк наркка эмес, рыноктун мүмкүнчүлүктөрүнө багытталган баа түзүүнүн классикалык модели.

Төлөнбек Абдыров эл аралык параллель келтирет:

«Бул эл аралык соодада Кытай колдонгондой эле схема боюнча иштейт. Ал техниканы Европага бир баада, ал эми ЕАЭБ өлкөлөрүнө рыноктун сыйымдуулугуна ыңгайлашып, башка, төмөнүрөөк баада жеткирет. Кыргызстандын аймактарында ишкердик активдүүлүк жана кирешелер төмөн, калктын суроо-талабы жөнөкөйүрөөк, ошондуктан бизнес ал жакта таптакыр башка саясатты колдонот жана баалар олуттуу айырмаланат».