Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев 2026-жылдын 15-мартында жаңы Конституцияны кабыл алуу боюнча жалпы улуттук референдум өткөрүү тууралуу жарлыкка кол койду. Документтин долбоору саясий системаны масштабдуу трансформациялоону жана бир катар негизги социалдык нормаларды бекемдөөнү карайт.

Реформанын башкы багыты — суперпрезиденттик моделден таасирлүү Парламенти бар президенттик республикага өтүү болуп саналат.

Жаңы Парламент (Курултай): Жогорку мыйзам чыгаруучу орган бир палаталуу болуп, пропорционалдык система боюнча шайланган 145 депутаттан турат. Курултай кеңейтилген ыйгарым укуктарга, анын ичинде Өкмөткө ишеним көрсөтпөө вотумун билдирүү жана министрлерди кызматтан кетирүү демилгесин көтөрүү укугуна ээ болот.

Вице-президент институту: Өлкөдө Вице-президент кызматы киргизилет, ал Парламенттин макулдугу менен мамлекет башчысы тарабынан дайындалат. Ал бийликти өткөрүп алуу кезегинде биринчи адам болуп калат.

Элдик кеңеш: Жаңы консультативдик орган — Казакстандын Элдик кеңеши түзүлөт, ал референдумдарды демилгелеп жана мыйзам долбоорлорун киргизе алат.

Кадрдык көзөмөл: Премьер-министрди, вице-президентти жана Конституциялык соттун судьяларын дайындоо эми депутаттардын милдеттүү түрдө жактыруусун талап кылат.

Жаңы Конституция Казакстандын светтик мамлекет катары статусун күчөтөт. Долбоор дин менен мамлекеттик башкаруунун таасир этүү чөйрөлөрүн так чектейт. Билим берүүгө өзгөчө көңүл бурулган: өлкөнүн окуу жайларында окутуунун жана тарбиялоонун өзгөчө светтик мүнөзү бекемделет.

Конституциянын жаңыланган текстинде никенин укуктук аныктамасын бекемдөө сунушталууда.

Никенин аныктамасы: Нике өзгөчө эркек менен аялдын ортосундагы ыктыярдуу жана тең укуктуу бирлиги катары таанылат.

Иштеп чыгуучулар бул чара салттуу баалуулуктарды коргоого жана аялдардын укуктарын укуктук жактан коргоону күчөтүүгө багытталганын белгилешет.

Эгерде реформалар референдумда колдоо тапса, саясий транзит 2026-жылдын 1-июлунда башталат. Ошол учурдан тартып азыркы Парламенттин ыйгарым укуктары токтотулат, ал эми өлкөдө бийликтин жаңы институттарын калыптандыруу процесстери, анын ичинде Улуттук курултайга шайлоолор башталат.

96 беренеден турган долбоордун акыркы тексти коомчулукка таанышуу үчүн жарыяланды. Президенттин айтымында, жаңы модель мамлекеттик институттарды туруктуу, ал эми өнүгүү артыкчылыктарын адамга багытталган кылууга багытталган.

Буга чейин Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров Токаев тарабынан Казакстанда жүргүзүлүп жаткан реформаны колдоп, жалпы элдик референдумдун ийгиликтүү өтүшүн каалаган.