Кыргызстан бай жаратылыш ресурстарына ээ болуп туруп, даяр продукцияны эмес, чийки затты саткандыгы үчүн жакыр бойдон калган ондогон өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн жолун кайталоо коркунучунда турат. Бул тууралуу «Ой-Ордо» форумунда эксперт Алмаз Насыров эскертти.

Борбордук Азия инвестициялык бумду баштан кечирүүдө: технологиялык жактан өнүккөн өлкөлөр дүйнөлүк экономиканын «жашыл өткөөлү» үчүн зарыл болгон аймактагы сейрек кездешүүчү металлдарга жетүү үчүн жигердүү атаандашууда. Казакстан критикалык металлдарды өнөр жайлык иштетүү боюнча алдыңкы позицияларды ээлеп үлгүрдү, Өзбекстан 2,6 млрд долларлык инвестициялык линияны ачты. Кыргызстан да олуттуу запастарга ээ — бирок азырынча чийки зат экспорттоочу позициясында калууда.

Насыровдун пикиринде, башкы коркунуч дал ушунда жатат. Экономикада «инвестициялык каргыш» деген термин бар — бул өлкө ичинде кошумча нарк жаратпастан, өлкө чийки затты казып алууга жана сатууга гана байланып калган абалды түшүндүрөт. Өнүккөн мамлекеттер, анын айтымында, эч качан бул жакка алдыңкы технологиялары менен келишпейт: алардын кызыкчылыгы — арзан чийки зат, ал эми технологиялар интеллектуалдык менчик катары чет өлкөгө берилбейт.

Башкача айтканда, чет элдик инвестор руданы алып кетип, аны өзүндө кайра иштетип, даяр продукцияны сатат. Бул чынжырчада Кыргызстанга эң пайдасыз бөлүгү гана тиет.

Абалдан чыгуунун жолун эксперт өндүрүштүн толук циклин — казып алуудан баштап кайра иштетүүгө жана сатууга чейинки чынжырчаны куруудан көрөт. Бул үчүн өздүк өнөр жай жана логистикалык инфратүзүм, эл аралык каржы инструменттерине жеткиликтүүлүк, жана эң башкысы, өздүк технологиялар менен кадрлар зарыл. Насыровдун айтымында, буларсыз республика даяр технологиялык продукцияларды жаратуучу эмес, алардын керектөөчүсү бойдон кала берет.