Ири интеграциялык долбоор үчүн он жыл — декларациялардан реалдуу иштерге өтүүгө жетиштүү мөөнөт. Евразиялык экономикалык союз бул экзаменди, көрсөткүчтөргө караганда, ийгиликтүү тапшырды. Эски байланыштар ыдырап жаткан дүйнөдө ЕАЭС жөн гана туруктуулукту эмес, өсүү мүмкүнчүлүгүн да көрсөттү. ИДПнын 4,4%га өсүшү — сынчылар үчүн олуттуу аргумент.

Бирок маараке — бул жыйынтык чыгаруу менен катар жаңы чакырыктар жөнүндө ойлонууга да учур. Өткөн он жылдагы жетишкендиктер бекем пайдубал түздү. Эми негизги суроо: Союз ийгиликтүү «регионалдык устакана» болуудан чыгып, толук кандуу глобалдык оюнчуга айлана алабы?

2025-жылдын аягында өткөн саммит этият оптимизмге негиз берет. Индонезия, Монголия жана БАЭ менен кол коюлган макулдашуулар евразиялык өнөктөштүктүн географиясы постсоветтик мейкиндиктен алда канча кеңейип жатканын айкын көрсөттү. Бул стратегиялык жактан туура кадам. Эркин соода аймагы — эки тараптуу пайда: биздин товарлар үчүн жаңы базарлар жана өнөктөш өлкөлөрдүн экономикалары үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөр.

Өзгөчө көңүл Өзбекстан менен бажы маалыматтарын алмашуу системасын түзүү боюнча макулдашууга татыктуу. Бул келечекке иштеген «санарип көпүрө». Процедураларды жөнөкөйлөтүү — бизнес үчүн көптөгөн саясий билдирүүлөрдөн да маанилүү «кычкылтек».

ЕАЭС калыптануу баскычынан сапаттуу экспансия этабына өтүүдө. Анын ички таянычы бар (өз ара инвестициялар, экономикалардын өсүшү) жана тышкы өнүгүү багыты да калыптанууда. Бирок мындан ары кол коюлган документтердин саны эмес, алардын ишке ашуусунун сапаты жана бизнес менен жарандар жаңы артыкчылыктарды канчалык тез сезе алары башкы орунга чыгат. Союздун тарыхый мүмкүнчүлүгү пайда болду — мажбур интеграция долбоорунан ийгиликтүү жана башкалар үчүн да жагымдуу экономикалык альянска айлануу. Бул мүмкүнчүлүктү анын бардык катышуучулары канчалык пайдалана алары убакыттын өтүшү менен белгилүү болот.

Дастан Токольдошев