Кыргыз Республикасында соттук-эксперттик ишмердүүлүктү масштабдуу реформалоо башталды. Негизги жаңылыктардын бири — көз карандысыз Соттук эксперттер палатасынын түзүлүшү жана жеке адистер институтунун расмий түрдө киргизилиши болмокчу. Бул чаралар изилдөөлөрдү жүргүзүүдөгү кезектерди кыскартууга жана алардын сапатын жогорулатууга багытталган.

Бүгүнкү күндө Кыргызстанда экспертизанын 60тан ашык түрү талап кылынат, бирок мамлекеттик сектордогу кадрлардын жетишсиздигинен улам алардын көбү иш жүзүндө жеткиликсиз болууда. Мамлекеттик мекемелер жыл сайын 10 миңден ашык изилдөө жүргүзүшөт, алардын 80 пайызы — баштапкы экспертизалар.

Мындай жүктөмдөн улам иштер бир нече айга чейин кечиктирилет. Мисалы, татаал ДНК-изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн жарандар жана тергөө органдары көбүнчө чет элдик лабораторияларга кайрылууга же өлкө ичинде кезекти өтө узак күтүүгө мажбур болушат.

Жаңы модель боюнча, жеке эксперттер жана лабораториялар (анын ичинде чет элдиктер дагы) республикада расмий түрдө иштей алышат. Негизги шарт — алардын Соттук эксперттер палатасына мүчө болушу.

Палата көз карандысыз орган катары иш алып барат жана төмөнкү функцияларды өзүнө алат:

• адистерди сертификацияга даярдоого көмөктөшүү;
• изилдөөлөрдү жүргүзүүнүн бирдиктүү методикаларын бекитүү;
• сертификацияланган эксперттердин реестрин жүргүзүү;
• кызмат көрсөтүүлөрдүн тарифтерин жөнгө салуу.

Реформанын иштеп чыгуучулары жеке секторду тартуу мамлекетке болгон жүктөмдү азайтууга жана заманбап, жогорку технологиялык жабдууларды сатып алууга инвестиция тартууга мүмкүндүк берет деп күтүшүүдө.

Эми соттук экспертиза тергөө органдары үчүн гана эмес, катардагы жарандар үчүн да жеткиликтүү болот. Эксперттердин корутундуларын кылмыш иштеринде гана эмес, сотко чейинки талаш-тартыштарда же, мисалы, керектөөчүлөрдүн укугун коргоодо далил катары колдонууга жол ачылат.

Пара берүү тобокелдиктерин жоюу үчүн тутумда экспертти жеке тартипте дайындоо механизми каралган: ал түздөн-түз тапшырык берүүчү аркылуу эмес, Палата аркылуу гана ишке ашырылат. Бул адистин көз карандысыздыгын камсыздайт. Мындан тышкары, кызмат көрсөтүүлөрдүн тарифтери ачык-айкын болот, ал эми эксперттердин бардык ишмердүүлүгү катуу көзөмөлгө алынып, бирдиктүү стандарттарга ылайык келет.