Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешев Жалпы республикалык тестирлөөнү (ЖРТ) абитуриенттер үчүн акысыз кылуу сунушуна Финансы министрлиги менен Агартуу министрлигинин расмий жоопторун жарыялады. Мекемелер тестирлөөнүн баасы эмнеден кураларын жана мамлекет эмне үчүн бул чыгымдарды өз мойнуна ала албастыгын түшүндүрүштү.

Мамлекет ЖРТ үчүн эмнеге төлөп бербейт? Финансы министрлигинин позициясы

Финансы министрлигинин жообунан белгилүү болгондой, ЖРТны республикалык бюджеттин эсебинен толук төлөө колдонуудагы мыйзамдарга карама-каршы келет.

Тестирлөөнү өткөрүү менен көз карандысыз тендердин негизинде тандалып алынган Билим берүүнү баалоо жана окутуу усулдары борбору (БББӨУБ) алектенет. Юридикалык жактан алганда, БББӨУБ коммерциялык эмес өкмөттүк эмес уюм болуп саналат.

КР Бюджеттик кодексине ылайык, республикалык бюджеттен каражаттар бекитилген сметаларга ылайык мамлекеттик органдарды жана бюджеттик мекемелерди каржылоого гана багытталышы мүмкүн. Көз карандысыз коммерциялык эмес уюмду бюджеттин эсебинен туруктуу негизде каржылоо мыйзамда каралган эмес.

470 сомдук баа эмнеден куралат? Агартуу министрлигинин позициясы

Билим берүү министрлиги өз кезегинде баанын түзүлүшүн түшүндүрдү. Ведомство 2026–2028-жылдар мезгилине негизги жана предметтик тесттердин, ошондой эле мамлекеттик тил боюнча тесттин баасы 470 сом өлчөмүндө белгиленгенин эске салды. Буга чейин (2024-жылы) мамлекеттик тил боюнча тест 200 сом турчу.

470 сомдук суммага инфляцияны эске алуу менен процессти уюштурууга кеткен бардык реалдуу чыгымдар киргизилген:

• тесттерди иштеп чыгуучу адистердин, котормочулардын жана администраторлордун эмгек акысы;
• IT-платформаларга, тесттик дептерлерди, бланктарды жана маалыматтык брошюраларды басып чыгарууга кеткен чыгымдар;
• бүткүл өлкө боюнча тест-администраторлорунун иш сапардык, транспорттук жана жашоо чыгымдары;
• күзөт кызматтары жана материалдардын коопсуздугун камсыздоо;
• жыйынтыктарды иштеп чыгуу, сертификаттарды басып чыгаруу жана жеткирүү.

Агартуу министрлиги ошондой эле эгерде мамлекет ЖРТны каржылоону толугу менен өз мойнуна алса, бул тестирлөөчү уюмдун көз карандысыздыгына жана объективдүүлүгүнө терс таасирин тийгизип, бюджетке кошумча жүк жаратарын баса белгиледи. ЖРТ өткөрүлүп баштаган 2002-жылдан бери борбордун көз карандысыздыгынын аркасында гана коррупция фактылары катталган эмес.

Акы төлөнүүчү курстарга альтернатива

ЖРТга даярдануу ата-энелердин капчыгына оорчулук келтирет деген сынга жооп берип жатып, Агартуу министрлиги эгер окуучу мектеп программасын сапаттуу өздөштүрсө, акы төлөнүүчү курстарга баруунун кажети жок экенин билдирди.

2026-жылы мекеме БББӨУБ менен биргеликте даярдануу үчүн бир катар акысыз ресурстарды ишке киргизген:

• Жасалма интеллекттин жардамы менен машыгуу үчүн окшош суроолор иштелип чыккан «Булак» акысыз мобилдик тиркемеси.
• БББӨУБдун YouTube каналындагы 130дан ашык акысыз видеосабактар.
• testing.kg расмий сайтындагы акысыз онлайн тесттер.
• Катталган ар бир абитуриентке «ЖРТга даярданабыз» колдонмолору акысыз берилет.

Эскерте кетсек, буга чейин депутат Дастан Бекешев ЖРТ баасынын көтөрүлүшүнө жана ата-энелердин кошумча чыгымдарына нааразычылыгын билдирген. Ал батыш өлкөлөрүнүн тажрыйбасын мисал келтирип, мектеп окуучуларын тестирлөөдөн өткөрүү акысын мамлекеттин мойнуна жүктөөнү сунуштаган.