Кыргызстанда насыя рыногу басаңдоо белгилерин көрсөтүүдө. Жылдын биринчи жарымындагы жогорку көрсөткүчтөрдөн кийин, күздүн аягында насыя берүүнүн көлөмү байкаларлык кыскарган. 2025-жылдын ноябрында берилген насыялардын жалпы суммасы жыл башынан бери минимумга чейин төмөндөдү, бирок 11 ай ичиндеги карыз алуунун жалпы көлөмү ири сумманы түздү.

Ноябрдагы төмөндөө

КР Улуттук банкынын маалыматы боюнча, 2025-жылдын ноябрында коммерциялык банктар тарабынан берилген жаңы насыялардын көлөмү 34,3 млрд сомду түздү. Бул январды (29 млрд сом) эсепке албаганда, жыл ичиндеги эң төмөнкү көрсөткүч. Салыштыруу үчүн айтсак, бир ай мурун, октябрда банктар дээрлик 44,9 млрд сом, ал эми апрель айында 56,1 млрд сомдон ашык каражат беришкен.

Активдүүлүктүн басаңдашы улуттук валютада да, чет элдик валютада да байкалууда. Сом менен 30,6 млрд, чет элдик валютада 3,75 млрд сом (сом эквивалентинде) насыя берилген. Ноябрда улуттук валютадагы насыялар боюнча орточо пайыздык чен 19,41%ды түзүп, бул октябрдагы көрсөткүчтөн (19,39%) бир аз жогору.

Жарым триллионго жакын карыз

Күзүндөгү басаңдоого карабастан, 2025-жылдын 11 айындагы жалпы көрсөткүчтөр таң калтырат. Январдан ноябрга чейин кыргызстандыктар жана ата мекендик бизнес жалпы суммасы 458 миллиард сомдон ашык насыя алышкан.

Насыялардын негизги бөлүгү салттуу түрдө улуттук валютада берилүүдө. Валюталык насыялардын үлүшү салыштырмалуу аз, бирок туруктуу бойдон калууда.

Акча эмнеге жумшалат?

Ноябрда насыяларды талдоонун жыйынтыгы карыз алуучулардын максаттуу багыты өзгөрүүсүз калганын көрсөтөт. Каражаттын басымдуу бөлүгү керектөөгө жана соодага жумшалат.

• Керектөө насыялары: Көлөмү боюнча лидер. Ноябрда 18,5 млрд сом берилген (айлык көлөмдүн жарымынан көбү). Алар боюнча пайыздык чен эң жогоркулардын бири — 19,86%.
• Соода: Популярдуулугу боюнча экинчи сектор. Ишкерлер орточо 13,77% чен менен 6,2 млрд сом алышкан.
• Айыл чарбасы: Дыйкандар 2,6 млрд сом насыя алышты.
• Ипотека: Ипотекалык насыялоонун көлөмү 2,67 млрд сомду түзүп, чени 20,43% болду.
• Өнөр жай жана курулуш: Бул секторлорго тиешелүүлүгүнө жараша 262 млн жана 831 млн сом багытталган.

Кыргызстандыктар насыяны узак мөөнөткө алышат

Банктар жана карыз алуучулар барган сайын узак мөөнөттүү кызматташууга басым жасоодо. Ноябрда узак мөөнөттүү (1 жылдан ашык) насыялардын көлөмү 28,2 млрд сомду түздү, ал эми кыска мөөнөттүүлөр 6 млрд сомду гана түзгөн. Өзгөчө 3 жылдан ашык мөөнөткө берилген насыялар популярдуу — алар 17,6 млрд сомго берилген.

Сезондук фактор жана рыноктун абалы

Экономикалык эксперт Искендер Шаршеев учурдагы көрсөткүчтөрдүн төмөндөшүн мыйзам ченемдүү көрүнүш деп эсептейт. Анын айтымында, Жаңы жыл алдында насыялоо рыногу сезондук себептерден улам салттуу түрдө «басаңдайт».

«2025-жыл абдан активдүү жана жемиштүү болду. Көптөгөн ишкерлер каржылоого болгон муктаждыктарын жайдын аягында, күздүн башында жабышкан», — деп түшүндүрдү эксперт.

Шаршеев ошондой эле насыялык циклдердин узактыгына көңүл бурду. Ири долбоорлор боюнча арыздарды кароо жана каражат берүү көп убакытты талап кылат, бул жыл аягындагы статистикага таасирин тийгизет.

«Жалпысынан алганда, азыр рынокто болуп жаткан жагдай — бул нормалдуу, табигый көрүнүш», — деп жыйынтыктады Искендер Шаршеев.