Президент Садыр Жапаров Жогорку Кеңештин жыйынында сүйлөп жатып, парламенттин ички тартибинен жана санариптештирүүдөн баштап, коррупцияга каршы масштабдуу күрөш жана митингдерди өткөрүү эрежелерине чейинки кеңири темаларды камтыган бир катар кескин жана резонанстуу билдирүүлөрдү жасады. Мамлекет башчысы депутаттардын сынына жооп берип, мамлекетке кайтарылган мүлктөрдү ревизиялоонун жүрүшү тууралуу айтып берди.

Жиктелүү коркунучу жана депутаттардын кадыр-баркы

Мамлекет башчысы парламентарийлердин алдында сүйлөгөн сөзүн биримдикти сактоо чакырыгы менен баштады. Ал Жогорку Кеңешти жиктөөгө болгон акыркы аракеттерди өз убагында токтотууга мүмкүн болгонун билдирди.

«Мындан ары мындай нерселер менен алектенбейли. Бөлүнүү мамлекеттүүлүккө коркунуч келтирет», — деп баса белгилеген Жапаров, буга чейин региондорго бөлүнүү менен күрөшүүгө сөз бергенин жана бул багыттагы чаралар өз жемишин берип жатканын эске салды.

Депутаттык корпустун кадыр-баркы тууралуу тема депутат Эрулан Кокуловдун даттануусунан кийин күтүүсүз нукка бурулду. Ал Президенттен министрлердин алдында депутаттардын кадыр-баркын көтөрүүнү суранып, эл өкүлдөрү жеке эмес, коомдук маселелерди чечүү үчүн келсе да, министрлерди күзөттүн алдында күтүп калып жатышканына нааразы болду.

Садыр Жапаров буга кескин жооп берип, парламенттин кадыр-баркы депутаттардын өз аракеттеринен улам түшүп жатканын билдирди.

«Майда-чүйдө маселелерди көтөрүп, өзүңөрдү өзүңөр уят кылып жатасыңар. Андан кийин эл силерди кантип сыйласын? Депутаттар маанилүү, мамлекеттик масштабдагы маселелерди көтөрүшү керек», — деди мамлекет башчысы. Ошентсе да, ал министрлерге депутаттарды кезексиз кабыл алууну тапшырды, бирок бир шарт менен — алар мамлекеттик иштер боюнча гана келген учурда.

Кагаз доорунун бүтүшү

Президент парламенттин ичиндеги техникалык артта калууну сынга алып, депутаттарды тез арада электрондук документ алмашууга өтүүгө чакырды. Ал төрага менен бардык депутаттарды планшеттер менен камсыздоо боюнча макулдашуу болгонун билдирип, спикердин оргтехника менен «дос» экенин белгиледи.

«Кагаз менен калемди унуткула! Бул — замандын талабы. Биз XIX кылымда калбашыбыз керек. Өнүккөн өлкөлөр электрондук иш кагаздарына 30 жыл мурун эле өтүшкөн», — деди Жапаров.

Техниканы толук өздөштүрө элек парламентарийлерге президент окууну же IT-адистерди жалдап алууну кеңеш кылды.

Коррупция, соттордун «кураторлору» жана мамлекеттик мүлктү ревизиялоо

Коррупцияга каршы масштабдуу күрөш тууралуу айтып жатып, Президент эч кимди аябай турганын баса белгиледи.

«Ал менин бир тууганым болсо да аябайм», — деди ал. Бирок Президенттин айтымында, анын бир туугандары да, балдары да мамлекеттик кызматта иштебегендиктен, бул жагынан көңүлү тынч.

Депутат Гүля Кожокулованын сот тутумундагы коррупциялык схемалар жана «УКМКдагы кураторлордун» көрсөтмөсү менен өкүм чыгаруу боюнча айткандарына жооп берип жатып, Садыр Жапаров мындай тажрыйба мурда болгонун моюнга алды. Анын айтымында, мурун Президенттик администрациядагы бөлүм башчы бир эле учурда «сот да, прокурор да, милиция да» болуп алчу.

Бирок мамлекет башчысы кураторлук институту толугу менен жоюлганына ишендирди.

«Азыр эч жерде — прокуратурада да, ИИМде да, УКМКда да жок. Ар ким өз иши менен алек болушу керек. Эгер мурункудай боло турган болсо, камай баштайбыз. Ооба, телефон чалышы мүмкүн, бирок жумуш маселелери жана мамлекеттик иштер боюнча гана», — деп түшүндүрдү Президент.

Ошону менен бирге өлкөдө мыйзамсыз менчиктештирилген мүлктөрдү мамлекетке кайтаруу боюнча масштабдуу ревизия жүрүп жатат. Жапаров прокуратурага, ИИМге жана УКМКга ишкерлердин арыздарын адилеттүү кароону тапшырды. Эгер кимдир бирөө бирөөнүн атын жамынып алып бизнести, акчаны же үйүн тартып алган болсо, активдер мыйзамдуу ээлерине кайтарылат.

Мамлекетке кайтарылган мүлктөрдү (жерлер, бала бакчалар, заводдор, ишканалар жана акча каражаттары) ревизиялоо жыл аягына чейин бүтүшү керек, андан соң кайтарылган активдердин так суммасы жарыяланат.

Мамлекеттик ипотекалык компаниянын (МИК) тегерегиндеги имиштер

Садыр Жапаров МИК аркылуу турак жай курууда Каныбек Туманбаев «пайда көрүп жатат» деген имиштерди конкреттүү цифралар менен төгүндөдү. Президент мамлекет өз компаниясын түзүүгө мажбур болгонун, анткени ал чакырган элиталык курулуш компанияларынын өкүлдөрү турак жайды чарчы метрин 900 доллардан арзан куруу сунушуна күлүшкөнүн айтып берди.

«Эгер кимде курулуш компаниясы болсо, мага келгиле, эгер силер да ушундай эле суммага куруп бере алсаңар, мархамат», — деди Президент.

Ал ошондой эле баа саясатын түшүндүрдү. Анын айтымында, 250 долларлык үстөк баа МИКтин (уставдык капиталы 2 млрд долларга жеткен) банкрот болуп кетпеши жана бюджетке жүк болбошу үчүн керек.

Президент турак жай тармагындагы кырдаалдын түп-тамырынан өзгөргөнүн эске салды: эгер мурун ипотека банктар аркылуу 14% менен берилсе (жана 16 миң сомдук айлык менен төлөм 24 миң сомду түзсө), азыр бул тутум «180 градуска бурулду». Пайыздык чен 25 жылга 4%га чейин түшүрүлүп, ал эми айлык акылар 70-80 миң сомго чейин өстү. Быйыл бул программа менен 20 миңге жакын адам батирлүү болот.

Митингдер жана менталитет жөнүндө

Жыйындын жүрүшүндө депутат Элвира Сурабалдиева 8-марттагы аялдардын маршын өткөрүүгө уруксат берилгендиги үчүн бишкектиктердин жана активисттердин атынан ыраазычылык билдирди.

Буга жооп катары Садыр Жапаров митингдерди өткөрүү маселеси боюнча так позициясын билдирди. Ал өлкөдө нааразылык акцияларына тыюу салынган деген бейөкмөт уюмдардын билдирүүлөрүн төгүндөдү. Анын айтымында, митингдерди өткөрүүгө болот, бирок борбордук аянтта же соттордун жана прокуратуранын имараттарынын алдында эмес.

Бул максаттар үчүн Бишкектеги Горький сквери бөлүнгөн. Мында бийликтен уруксат алуунун кажети жок — болгону шаардык мэрияга алдын ала билдирип коюу жетиштүү.

Бирок Президент акциялардын мазмунуна карата так талап койду.

«Элибиздин менталитетине туура келбеген ураандарды кыйкыруунун кереги жок», — деди Жапаров.

Анын баамында, мындай ураандарды көтөргөн адамдар 1 пайызга да жетпейт жана алар плакаттар менен жалпынын колдоосун талап кылып, Кыргызстандын 7,5 миллион жаранынын кыжырын келтиргени туура эмес.