Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлиги өлкөнүн кылмыш-жаза мыйзамдарын санариптештирүү дооруна толугу менен ылайыкташтырууга тийиш болгон масштабдуу мыйзам долбоорун коомдук талкууга чыгарды. Документ Кылмыш-жаза, Кылмыш-жаза процессуалдык кодекстерине жана Укук бузуулар жөнүндө кодекске өзгөртүүлөрдү киргизип, «санариптик далилдер» жана «виртуалдык активдер» түшүнүктөрүн сунуштайт.

Башкы максат: Санариптик изди мыйзамдаштыруу

Ушул кезге чейин тергөө органдары жана соттор олуттуу көйгөйгө туш болуп келишкен: мессенджерлердеги жазышууларды, серверлердеги логдорду же смартфондун жайгашкан жери тууралуу маалыматтарды юридикалык жактан кантип тариздөө керек? Колдонуудагы мыйзам аларды «заттык далилдер» же «башка документтер» катары таанууга мажбурлап, бул көбүнчө процессуалдык каталарга жана иштердин сотто кыйрашына алып келген.

Мыйзам долбоору жаңы беренени — «Санариптик далилдерди» киргизет. Аларга эми расмий түрдө төмөнкүлөр кирет:

• Колдонуучу жөнүндө маалыматтар: IP-даректер, логиндер, түзмөктөрдүн ID’лери, төлөм реквизиттери.
• Трафиктин маалыматтары: интернет-туташуулардын маршруту, убактысы жана узактыгы жөнүндө маалымат.
• Мазмундук маалыматтар: жазышуунун өзү, үн билдирүүлөр, фото жана видеофайлдар.

Маалыматтарды тоңдуруу укугу

Тергөөчүлөр үчүн жаңы курал — «сакталышын камсыздоо жөнүндө жазма буйрук» пайда болууда. Эгер кылмышкер маанилүү маалыматты өчүрүп салуу коркунучу бар болсо, тергөөчү маалымат ээлерин (мисалы, байланыш операторлорун же интернет-провайдерлерин) аны алууга расмий уруксат алынганга чейин 90 күнгө чейинки мөөнөткө тоңдурууга милдеттендире алат.

Криминалдык криптовалюталарга сокку

Виртуалдык активдер аркылуу арам акчаны адалдоого каршы күрөшкө өзгөчө көңүл бурулган. Мыйзам долбоору конфискациялоо эрежелерин түп-тамырынан бери өзгөртөт:

• Криптовалютаны камакка алуу: Тергөөчүлөр шектүүлөрдүн виртуалдык активдерине (криптовалютасына) камак салуу укугуна ээ болушат. Бул активдер атайын мамлекеттик кастодиалдык капчыктарга которулат же атайын программалардын жардамы менен бөгөттөлөт.
• Эквиваленттүү конфискациялоо: Эгер кылмышкер криптовалютаны чет өлкөгө чыгарып кетүүгө, сатууга же кирүү ачкычтарын жок кылууга үлгүрсө, сот анын башка ар кандай мүлкүн ушундай эле суммага конфискациялай алат.

Хакерлер үчүн жаңы эрежелер жана балдарды коргоо

Компьютердик кылмыштарга тиешелүү беренелер заманбап коркунучтарды (булуттук сервистер, бөлүштүрүлгөн тармактар) эске алуу менен кайра жазылды.

• Жазаны айырмалоо: Санариптик тутумдарга укукка жат түрдө кирүү үчүн жоопкерчилик эми келтирилген зыянга жараша болот. Эгер чабуул маанилүү маалыматтык инфраструктурага (мисалы, электр тармактарына же банктарга) багытталса, хакерлерди 5 жылга чейин эркинен ажыратуу коркунучу күтөт.
• Балдарды коргоо: Кылмыш-жаза кодекси толукталууда: интернетти жана мессенджерлерди колдонуу менен порнография жасоого балдарды тартуу эми түздөн-түз оордотуучу жагдай катары жазылды (6 жылдан 10 жылга чейин эркинен ажыратуу).

Ошондой эле, КЖПКга шашылыш эл аралык кызматташтык жөнүндө бөлүм киргизилүүдө. Кечиктирүү санариптик маалыматтарды жоготуу коркунучун жараткан учурларда, Башкы прокуратура кагаз түрүндөгү суроо-талаптарды дипломатиялык почта аркылуу жеткирүүнү күтпөстөн, чет өлкөлүк кесиптештер менен дароо санариптик форматта маалымат алмаша алат.