1992-жылдын 28-сентябрында Кыргызстандын президенти Аскар Акаев Бишкекте Кыргыз-Орус Славян университетин (КРСУ) түзүү жөнүндө жарлыкка кол койгон. Бул документ КМШ мейкиндигинде эки өлкөнүн билим берүү мүмкүнчүлүктөрүн бириктирип, илимди, маданиятты жана гуманитардык кызматташтыкты өнүктүрүү үчүн аянтча болушу керек болгон биринчи мамлекеттер аралык ЖОЖду түзүүгө жол ачты.

Университетти түзүү идеясы Советтер Союзу ыдырагандан кийинки терең саясий жана экономикалык өзгөрүүлөр мезгилинде келип чыккан. Жаңы окуу жай топтолгон билим берүү дараметин сактап калышы, орус тилинде адистерди даярдоону камсыз кылышы жана ошол эле учурда Кыргызстан менен Орусиянын ортосундагы жаңы мамилелердин символу болушу керек эле.

Архивдик документтер жана сүрөттөр КРСУнун кандайча этап-этабы менен калыптанганын: мамлекеттик деңгээлдеги алгачкы чечимдерден жана келечектеги университеттин имаратын өткөрүп берүүдөн баштап, бүгүнкү күндө анын тарыхынын бир бөлүгү болгон илимий мектептердин, маданий салттардын жана символдордун пайда болушуна чейин байкоого мүмкүндүк берет.

КРСУну түзүүгө бир нече мамлекеттер аралык документтер негиз болгон. Алардын биринчиси — 1992-жылдын 10-июнунда Москвада кол коюлган Кыргыз Республикасы менен Орусия Федерациясынын ортосундагы достук, кызматташтык жана өз ара жардамдашуу жөнүндө келишим. Дал ушул келишим эки өлкөнүн билим берүүнү кошо алганда, ар кыл чөйрөдөгү келечектеги кызматташтыгынын саясий пайдубалын түптөгөн.

Жарлыкка кол коюлгандан бир нече жума өтпөй, келечектеги университеттин биринчи символдорунун бири болгон окуя болду. 1992-жылдын 9-октябрында Кыргызстандын президенти Аскар Акаев жана Орусиянын президенти Борис Ельцин КРСУнун символдук ачкычын тапшыруу аземине катышышты.

Ачкыч университеттин Ардактуу камкорчусуна, Орусия илимдер академиясынын вице-президенти, академик Николай Лавёровго тапшырылды. Бул учур жаңы окуу мекемесин түзүүнүн башталышын гана эмес, эки мамлекеттин жетекчилери бул долбоорго кандай өзгөчө маани бергенин чагылдырды.

Кыргыз-Орус (Славян) университетинин символдук ачкычын тапшыруу аземи. Орусиянын президенти Борис Ельцин жана Кыргызстандын президенти Аскар Акаев ачкычты академик Николай Лавёровго тапшырышууда. Бишкек, 9-октябрь, 1992-жыл.

Университеттин калыптанышынын негизги катышуучуларынын бири анын биринчи ректору Владимир Нифадьев болду. КРСУ расмий ачылганга чейин эле ал жаңы ЖОЖдун милдеттери, студенттик курамды калыптандыруу принциптери жана өнүгүү пландары жөнүндө айтып берген.

«Вечерний Бишкек» гезитине 1993-жылдын 23-июнунда берген маегинде ректор студенттерди кабыл алууда улуттук квоталар колдонулбай турганын, ал эми башкы критерий абитуриенттердин даярдык деңгээли болорун белгилеген. Негизги милдеттердин бири катары ал Кыргызстан, Орусия жана башка өлкөлөрдүн адистеринин катышуусу менен күчтүү окутуучулар жамаатын түзүүнү атаган.

Биринчи студенттер жана университеттик чөйрөнү калыптандыруу

1993-жылы КРСУга алгачкы 200 студент келди. Университеттин алдында окуу процессин уюштуруу гана эмес, өзүнүн академиялык чөйрөсүн калыптандыруу милдети турган.

Алгачкы жылдар активдүү өнүгүү мезгили болду: факультеттер түзүлүп, окутуучулар курамы калыптанып, даярдоонун жаңы багыттары ачылды. 1997-жылы бакалаврдык бүтүрүү иштерин биринчи коргоо, ал эми 1998-жылы — дипломдук иштерди биринчи коргоо болду.

Ошол эле учурда сабактан тышкаркы жашоо да өнүктү. Алгачкы жылдары эле маданий-усулдук бөлүмдүн алдында жыйырмадан ашык чыгармачылык студиялар — вокалдык, бий, көркөм өнөр жана башка студиялар иштеп жатты. Эстетикалык тарбия берүү боюнча факультативдик курс бардык факультеттердин окуу пландарына киргизилген.

Университеттин маданий атмосферасын калыптандырууда 1994-жылы бул кызматка дайындалган маданият боюнча проректор Анэс Зарифьян чоң роль ойногон.

Анэс Зарифьян студенттер менен чыгармачылык сынактын сценарийин талкуулоодо.

1990-жылдардагы КРСУнун студенттик жашоосу.

Илим жана биринчи университеттик мектептер

Окуу процессинин өнүгүшү менен катар университетте илимий багыттар калыптанды. Эң алгачкылардын бири болуп профессорлор Владимир жана Наиля Кумсковдор тарабынан түзүлгөн экономикалык теория мектеби болду.

Алардын жетекчилиги астында «Экономиканы рыноктук трансформациялоонун теориялык-методологиялык негиздери» багыты өнүктү. Мектеп иштеген жылдары ичинде экономика илимдеринин кандидаттарын жана докторлорун кошкондо ондогон адистер даярдалды.
Наиля Кумскова 1993-жылдан баштап экономика жана укук жаатындагы адистерди бириктирген жана университеттин тиешелүү факультеттеринин калыптанышында маанилүү роль ойногон кафедраны жетектеген.

Владимир жана Наиля Кумсковдор.

Университеттин символдору

Убакыттын өтүшү менен КРСУнун тарыхын жана маданий мурас менен байланышын чагылдырган өз символдору пайда болду.
1999-жылдын 7-июнунда башкы корпустун жанында Александр Пушкиндин эстелиги ачылды. Аземге ректор Владимир Нифадьев, Кыргызстандын президенти Аскар Акаев, Свердлов облусунун губернатору Эдуард Россель, скрипач Владимир Спиваков жана мамлекеттик жана маданий чөйрөнүн башка өкүлдөрү катышты.

А.С. Пушкиндин эстелигинин ачылышы.

2004-жылы университеттин түзүлүшүнө кошкон салымын жана кыргыз-орус мамилелерин өнүктүрүүнү таануу иретинде университетке Орусия Федерациясынын биринчи президенти Борис Ельциндин ысымы берилген.

Университет бүгүн

Иштеген жылдары ичинде КРСУ эки өлкөнүн биргелешкен билим берүү долбоорунан аймактын ири университеттик борборуна айланды. Анын тарыхы мамлекеттик ишмерлердин чечимдеринен, окутуучулардын эмгегинен, окумуштуулардын жетишкендиктеринен жана студенттердин муундарынан куралат.
2018-жылы университеттин жамааты Кыргыз Республикасында жана Борбор Азияда орус тилин жана маданиятын сактоого жана өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн Орусия Федерациясынын Президентинин ыраазычылык каты менен белгиленген.

Түзүлгөндөн бери үч он жылдыктан ашык убакыт өткөндөн кийин, Кыргыз-Орус Славян университети Кыргызстандын алдыңкы ЖОЖдорунун бири макамын сактап калуу менен өнүгүүнү улантууда. Бүгүн КРСУ — бул тарыхый корпустары жаңыртылган окуу мейкиндиктери, илимий лабораториялар, практикалык даярдоо борборлору жана студенттер үчүн ыңгайлуу инфраструктура менен чектешкен заманбап университет.

Акыркы жылдары университет байкаларлык өзгөрдү. Бул жерде жаңы билим берүү аянтчалары пайда болуп, аудиториялар модернизацияланууда, материалдык-техникалык база өнүктүрүлүүдө, илимий иштер, эл аралык кызматташтык жана студенттик демилгелер үчүн мүмкүнчүлүктөр кеңейүүдө. Тышкы өзгөрүүлөр менен бирге КРСУ көп жылдык салттарды билим берүүнүн заманбап ыкмалары менен айкалыштырып, өзүнүн академиялык позицияларын бекемдөөнү улантууда.
Бүгүн университет тарых менен келечек жолуккан жай бойдон калууда: негиздөөчүлөрү салган баалуулуктарды сактоо менен, КРСУ студенттер, окутуучулар жана изилдөөчүлөр үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачып, өзгөрүүнү улантууда.

Университеттин тарыхындагы жаңы баракты КРСУнун бүткүл жашоосундагы эң ири бүтүрүү аземи ачат. 25-июлда «Жаштык Аренада» ЖОЖдун 33 жылдык тарыхында биринчи жолу бирдиктүү жалпы университеттик диплом тапшыруу аземи өтөт. Ал бүтүрүүчүлөрдүн, алардын ата-энелеринин, окутуучулардын, Кыргызстан менен Орусиянын мамлекеттик органдарынын өкүлдөрүнүн, университеттин өнөктөштөрүнүн жана ардактуу коноктордун башын бириктирет. Майрам учурунда ар кайсы муундагы бүтүрүүчүлөрдүн башын бириктирип, алардын университет менен болгон байланышын көп жылдарга сактоого жардам бере турган КРСУнун Бүтүрүүчүлөр ассоциациясынын түзүлгөндүгү жарыяланат.