> Ди: КРСУну кайсы жетишкендиктери Кыргызстандын алдыңкы ЖОЖдоруна кошту?

Б.Н. Ельцин атындагы Кыргыз-Орус Славян университети (КРСУ) акыркы эки жылда дүйнөлүк QS рейтингине кирип, эң жогорку — беш жылдык мөөнөткө институционалдык аккредитациядан өттү. Ошондой эле университеттин өнүгүүсү Кыргызстан менен Россиянын президенттеринин деңгээлинде колдоого ээ болду. Reporter.kg окуу жайдын акыркы жылдардагы негизги жетишкендиктерин топтоду.

Макамы жана тарыхы

КРСУ 1993-жылы түзүлгөн. Ал Кыргыз Республикасы менен Россия Федерациясынын ортосундагы 1992-жылдын 10-июнунда Москва шаарында кол коюлган достук, кызматташтык жана өз ара жардамдашуу жөнүндө келишимдин негизинде, ошондой эле Кыргыз Республикасынын президентинин жарлыгы жана өкмөттөр аралык макулдашууга ылайык негизделген.

Университет эки мамлекетке тең баш ийген жогорку окуу жай болуп эсептелет. Анын бүтүрүүчүлөрү бир эле учурда Кыргызстан менен Россиянын мамлекеттик үлгүдөгү дипломдоруна ээ болушат.

2004-жылы Кыргыз Республикасынын президентинин жарлыгы менен университетке Россиянын биринчи президенти Борис Ельциндин ысымы ыйгарылган. Мындай чечим анын окуу жайды түзүүгө кошкон жеке салымын катары бааланган.

Дүйнөлүк рейтингдерге кирүү

2024-жылы КРСУ биринчи жолу абройлуу QS World University Rankings дүйнөлүк рейтингине кирип, Кыргызстандын жогорку окуу жайларынын арасында биринчи орунду ээледи. Ошол жылы бул рейтингге Кыргызстандан үч гана университет кирген.

2025-жылы КРСУ QS World University Rankings рейтингинде 1001–1200 орундар тобуна жайгашты.

2026-жылдын июнь айында жарыяланган QS World University Rankings 2027 жаңыланган рейтингинде университет өз көрсөткүчүн жакшыртып, 901–950 орундар тобуна көтөрүлдү. Натыйжада дүйнөнүн топ-1500 университетинин катарына кирген Кыргызстандын беш жогорку окуу жайынын арасында экинчи орунду ээледи. Биринчи орунда Борбор Азиядагы Америка университети болду.

Ал эми QS Asia University Rankings 2025 рейтингинде КРСУ 333-орунду ээлеп, Кыргызстандын жогорку окуу жайларынын арасында төртүнчү орунга жайгашты.

Буга чейин, 2017-жылы Webometrics Ranking of World Universities эл аралык рейтингинде КРСУ Кыргызстандын университеттеринин арасында биринчи орунду ээлеген. Бул рейтинг университеттердин интернеттеги илимий жана маалыматтык активдүүлүгүн баалайт.

Эң көп мөөнөткө аккредитациядан өттү

2026-жылдын 30-июнунда КРСУ билим берүүнүн сапатын камсыздоо боюнча EdNet агенттигинин институционалдык аккредитациясынан ийгиликтүү өтүп, беш жылдык мөөнөткө күбөлүк алды. Бул бардык талаптарга жооп берген жогорку окуу жайларга берилүүчү эң көп мөөнөт болуп эсептелет.

Баалоо учурунда университеттин ишмердүүлүгү тогуз багыт боюнча текшерилди. Алардын арасында стратегиялык өнүгүү жана башкаруу системасы, билим берүү процесси, окутуучулардын курамы, илимий ишмердүүлүк, материалдык-техникалык база, иш берүүчүлөр менен кызматташуу, каржылык туруктуулук жана билим берүүнүн сапатын ички камсыздоо системасы болду.

Университеттин ректору Сергей Волков бул жыйынтыкты окуу жайда жүргүзүлүп жаткан системалуу реформалар менен байланыштырды. Анын айтымында, буга QS рейтингиндеги көрсөткүчтөрдүн жакшырышы жана бир катар билим берүү программаларынын эл аралык аккредитациядан өтүшү да таасир берген.

Эки мамлекеттин президенттеринин колдоосу

КРСУнун өнүгүүсү Россиянын Илим жана жогорку билим берүү министрлигинин программасынын, университеттин 2030-жылга чейинки өнүгүү стратегиясынын жана андан кийинки мезгилге карата пландарынын негизинде жүргүзүлүүдө.

Университеттин келечеги Кыргызстан менен Россиянын президенттери Садыр Жапаров менен Владимир Путиндин Бишкектеги эки тараптуу жолугушуусунда да талкууланган. Жыйынтыктоочу билдирүүдө эки өлкөнүн лидерлери КРСУ тууралуу өзүнчө беш ирет белгилешкен.

Ошондой эле университеттин ректору Сергей Волков Евразия мейкиндигинде эки мамлекеттин президенттери тарабынан сунуштары жана аткарылган иштери тууралуу отчету түздөн-түз угулган жалгыз жогорку окуу жайдын жетекчиси болуп саналат. КРСУ Россиянын 2026–2028-жылдарга карата мамлекеттик бюджетинин долбооруна да киргизилген. > Ди: Мындан тышкары, учурда Кыргызстандын министрлер Кабинети университет үчүн жаңы кампус курууга 30 гектар жер тилкесин бөлүп берүү боюнча тескеме даярдоодо. Курулуштун биринчи этабы 2025–2028-жылдарга пландалган. Анын алкагында жалпы аянты 40,5 миң чарчы метрге жакын инженердик жана гуманитардык багыттагы окуу корпустары, ошондой эле 2820 орундуу жатакана курулат. Келечекте жатаканалардагы орундардын санын 7 миңге чейин көбөйтүү пландалууда. Курулуш иштери Россиянын «Курулуш тармагындагы бирдиктүү буйрутмачы» коомдук-укуктук компаниясы тарабынан жүргүзөт. Бул Россиянын мамлекеттик каржылоосу менен чет өлкөдө университеттик кампус куруу боюнча алгачкы долбоор болуп саналат.

Ал эми жогорку окуу жайына чейинки даярдыкты өнүктүрүүнүн алкагында КРСУ өзүнүн мектебин жаңылап, окууну толугу менен акысыз кылды. Мектеп заманбап химия, биология жана физика лабораториялары менен жабдылган. Учурда бул мектепке кабыл алууда бир орунга 28 талапкерден туура келет.

Жетишкендиктери жана сыйлыктары

Кыргыз Республикасынын социалдык-экономикалык, руханий жана интеллектуалдык потенциалын өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн КРСУ 2017-жылдын 30-августунда Кыргызстандын мамлекеттик сыйлыгы болгон «Достук» ордени менен сыйланган.

2018-жылы университет Кыргызстанда орус тилин жана маданиятын сактоого жана өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн Россия Федерациясынын президентинин Ыраазычылыгына татыган. Эл аралык рейтингдердеги акыркы ийгиликтерге чейин эле КРСУ жана анын жетекчилиги бир катар мамлекеттик сыйлыктарга жана жогорку баалоолорго ээ болгон.

2017-жылдын 5-июнунда Россиянын президенти Владимир Путиндин жарлыгы менен ошол кездеги КРСУнун ректору Владимир Нифадьев билим берүү, маданият жана гуманитардык тармактарда кыргыз-орус кызматташтыгын өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн «Ардак» ордени менен сыйланган. Андан үч айга жетпеген убакыт өткөн соң, 2017-жылдын 30-августунда КРСУ Кыргыз Республикасынын социалдык-экономикалык, руханий жана интеллектуалдык өнүгүшүнө өзгөчө салым кошкону үчүн «Достук» ордени менен сыйланган. Сыйлыкты ошол кездеги премьер-министр Сапар Исаков университеттин ректоруна тапшырган.

Ошол эле 2017-жылы Webometrics Ranking of World Universities эл аралык рейтингинде КРСУ Кыргызстандын жогорку окуу жайларынын арасында биринчи орунду ээлеген. 2018-жылы университеттин 25 жылдык мааракесинде ректор Владимир Нифадьев Кыргыз Республикасынын президентинин жарлыгы менен III даражадагы «Манас» ордени менен сыйланган.

Бул салтанаттуу маараке менен университетти Россиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров, Федерация Кеңешинин төрайымы Валентина Матвиенко, Россиянын илим жана жогорку билим берүү министри Михаил Котюков жана Россиянын Коопсуздук кеңешинин катчысы Сергей Нарышкин куттукташкан. Салтанаттуу жыйынга Россиянын туңгуч президентинин жубайы Наина Ельцина да катышкан. Ал Борис Ельциндин Президенттик борбору университетти көп жылдан бери колдоп келерин, анын ичинде мыкты студенттерге атайын стипендияларды берип жатканын белгилеген.

Мындан тышкары, 2018-жылдын 29-июнунда КРСУ Кыргызстанда жана Борбор Азияда орус тилин жана маданиятын сактоого, өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн Россия Федерациясынын президентинин Ыраазычылыгы менен дагы бир жолу сыйланган.

КРСУнун бүтүрүүчүлөрүнүн арасында Кыргыз Республикасынын азыркы президенти Садыр Жапаров да бар. Ал 2006-жылы университеттин юридикалык факультетинин сырттан окуу бөлүмүн бүтүрүп, Жогорку Кеңештин депутатынын конституциялык-укуктук макамы тууралуу дипломдук ишин «эң жакшы» деген баа менен жактаган.

Университеттин өнүгүү жолундагы маалыматка ылайык, КРСУнун окумуштуулары жыл сайын орто эсеп менен 700гө жакын илимий иш-чарага катышат. Акыркы беш жыл ичинде алар 3840ка жакын конференцияга, симпозиумга, конгресске жана көргөзмөгө катышкан. Университеттин атына интеллектуалдык менчиктин бир катар объектилери катталган. Алардын катарына патенттер, автордук күбөлүктөр жана компьютердик программалар кирет. Ошондой эле КРСУнун 10 профессору «Чыгыш таануу» адистештирилген илимий журналынын редакциялык-илимий кеңешинин курамында иштейт. > Ди: Университет азыр эмнелерди куруп, кандай өзгөрүүлөрдү ишке ашырууда?

Бекитилген өнүгүү стратегиясына ылайык, КРСУ алдыдагы жылдары QS рейтингиндеги дүйнөнүн эң мыкты 500 университетинин катарына кирүүнү максат кылууда. Ошондой эле студенттердин санын 20 миңге жеткирүү пландалган. Алардын төрттөн бири чет өлкөлүк студенттер болушу керек.

2025-жылдын июнь айында ректор болуп шайланган Сергей Волковдун жаңы университеттик кампус боюнча долбоору Башкаруу кеңеши тарабынан колдоого алынып, аны андан ары өркүндөтүү сунушталган. Ошол эле учурда университетте кеңири масштабдагы ички реформалар жүргүзүлүүдө.

2026-жылдын 1-сентябрынан тартып КРСУдагы азыркы жети факультет кайра түзүлүп, үч ири институтка жана өзүнчө Билим берүү академиясына бириктирилет. Бул тууралуу тиешелүү буйруктарга ректор Сергей Волков кол койгон.

Ага ылайык:
⁃ Медицина факультети Клиникалык медицина жана биомедициналык технологиялар институту болуп өзгөрөт.
⁃ Гуманитардык, юридикалык, экономика факультеттери жана эл аралык мамилелер факультети Социалдык-гуманитардык институттун курамына кирет. Анын алдында Коммуникациялар жана медиа жогорку мектеби, Дипломатия жана укук жогорку мектеби, Эл аралык бизнес мектеби, ошондой эле Кыргыз тили жана манастаануу академиялык борбору ачылат.
⁃ Мындан тышкары, Лев Выготский атындагы Билим берүү академиясы түзүлөт. Ага орус тили, педагогика, психология жана чоңдорго билим берүү багыттары бириктирилет.

Университеттин маалыматына ылайык, бул өзгөрүүлөр студенттердин окуу процессине таасир этпейт. Бардык адистиктер, окуу формалары жана университеттин милдеттенмелери мурдагыдай эле сакталат. Реформанын негизги максаты — илимий иштерди күчөтүү жана тармактар аралык изилдөөлөрдү өнүктүрүү.

Ошол эле учурда университеттин материалдык базасын кеңейтүү иштери да уланууда. Жаңы кампус куруу үчүн бөлүнгөн 30 гектар жер тилкесинде даярдык иштери башталган. Курулуштун биринчи этабын 2028-жылга чейин бүтүрүү пландалууда. Анын алкагында инженердик жана гуманитардык багыттагы окуу корпустары жана 2820 орундуу жатаканалар курулат. Кийин жатаканалардын жалпы сыйымдуулугун 7 миң орунга чейин көбөйтүү пландалууда.

Киев көчөсүндөгү иштеп жаткан аянтчалар сатылбайт же ижарага берилбейт, аларды университеттин алдындагы мектеп-колледждерге айландыруу пландалууда. Ошондой эле кампустун аймагында кыргыз тараптын эсебинен экинчи мектепти, ал эми Аламүдүн кичи районундагы медициналык корпустардын биринин базасында бала бакча куруу маселеси каралууда. Мындан тышкары, университет филиалдар тармагын түзүү — Караколдо туризм же IT багыттары боюнча колледждерди ачуу, ошондой эле өлкөнүн түштүгүндө, Ош шаарында өз өкүлчүлүгүн ачуу мүмкүнчүлүктөрүн изилдөөдө.

Белгилей кетсек, 25-июлда КРСУнун бүтүрүүчүлөрүнө диплом тапшыруу аземи өтөт. Университеттин 33 жылдык тарыхында бул иш-чара алгачкы жолу жалпы университеттик чоң майрам форматында уюштурулат. Салтанат «Жаштык Аренада» өтөт. Ага бүтүрүүчүлөр, алардын ата-энелери, окутуучулар, Кыргызстандын жана Россиянын мамлекеттик органдарынын өкүлдөрү, университеттин өнөктөштөрү жана ардактуу коноктор катышат.

Быйыл билим алгандыгы тууралуу тиешелүү документтер жалпы 1128 бүтүрүүчүгө тапшырылат. Алардын 1068и университеттин, ал эми 60ы КРСУнун колледжинин бүтүрүүчүлөрү. Дипломдор бакалавриат, адистик, магистратура, ординатура жана орто кесиптик билим берүү программаларын аяктаган бүтүрүүчүлөргө тапшырылат. Аземге КРСУнун мектебинин бүтүрүүчүлөрү да катышат.