Күзүндө Гапар Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт музейинде сүрөтчү Табылды Коомбаевдин «Сезимдеги толгонуу» («Душевный трепет») аттуу жеке көргөзмөсү ачылды. Музейдин залдарынын биринде жайгашкан экспозиция сүрөтчүнүн искусстводогу жарым кылымдан ашык жолуна арналган.

Табылды Коомбаев 1949-жылы туулган, ал эми кесиптик жолу 1967-жылы Фрунзе көркөм сүрөт окуу жайында башталган. Ал М. В. Фрунзенин үй-музейинде реставратор, «Ленинчил жаш» жана «Кыргызстан маданияты» гезиттеринде сүрөтчү-ретушёр болуп иштеген.

Майлуу пастель — пигменттен жана өсүмдүк майынан жасалган, коюу, каныккан сүртүмдөрдү берген ачык түстүү көркөм материал. Табылды Коомбаев өз ишинде анын касиеттерин масштаб, тереңдик, контраст аркылуу мүмкүн болушунча толук ачып берет.

Биз аны менен өмүрү, чыгармачылыгы жана пастель эмне үчүн көрүүчү менен сүйлөшүүнүн негизги куралына айланганы тууралуу маектештик.

Табылды агай, көргөзмөнүн «Сезимдеги толгонуу» деген аталышы кайдан чыкты? Ал сиз үчүн жеке эмнени билдирет?

Адатта мен сезимдериме таянып тартам: жаратылышта жүргөндө пейзажга суктанып, ошол сезимдеримди эстеп калууга аракет кылам. Жаш кезимде пленэрге чыгып, этюддарды ошол жерден эле тартчумун, бирок көп жылдан бери эскерүүлөрүмдү жана сезимдеримди үйдө, устаканамда полотного түшүрүп келем.

Чынында, мен идеяны майда-чүйдөсүнө чейин иштеп чыгуудан мурда анын толук бышып жетилишин күтөм; өзүм бир топ тез тартам. Эгер аягы жакшы чыкса, зор канааттанууну, сезимдеги толгонууну туям. Чыгарманын өзүнүн күчү ошондой — баары жакшы чыкканда кубаныч сезесиң.

Эмне үчүн дал ушул пастель живописин тандадыңыз?

Жаш кезимде май боёк менен иштечүмүн, бирок кийин китеп иллюстрациясы менен алектенип калдым — ал болсо графикалык техникаларды талап кылат: тушь, акварель… Убакыттын өтүшү менен майлуу пастелге ооп кеттим. Бул материал мага чындап жакын болуп чыкты; аны жогорку деңгээлде өздөштүрдүм деп ойлойм. Кыргызстанда пастель менен иштеген сүрөтчүлөр аз, көп учурда аны жөн гана карандаш катары колдонушат. Бирок менин сүрөттөрүмдү карасаңыз, мүнөзү боюнча алар май боёк менен тартылган сүрөттөргө окшош.

Сиз Фрунзе көркөм сүрөт окуу жайында окугансыз. Окуу жылдарында сиз үчүн эң маанилүүсү эмне болду? Сизге өзгөчө таасир эткен кандайдыр бир окуя же адам болду беле?

Биринчи курста окуп жүргөндө мугалимдерим Күлчоро Керимбеков (живопись) менен Александр Духанин (сүрөт) болушкан. Кийинчерээк, армиядан кайтып келгенден кийин, мени Сапар Торобеков менен Мухтар Мукамбетов шакирттикке алышты. Сапар Торобеков мага живописти үйрөттү. Акырында окуумду Мухтар Мукамбетовдон бүтүрдүм. Ал мыкты мугалим жана сүрөт тартуунун чебери эле.

Сиздин өмүрүңүздө китеп иллюстрациясы олуттуу орунду ээлейт.

Мен «Ленинчил жаш» гезитинде үч жыл, андан кийин «Кыргызстан маданияты» гезитинде он эки жыл иштедим, ошол эле учурда «Мектеп» басмасы үчүн жазуучулар менен акындардын китептерине иллюстрацияларды тарттым. Графикалык техникаларга өзгөчө көңүл бурчумун; ал убакта даяр иллюстрацияны басмаканага тапшырып, цинк пластинага көчүрүшчү, ошондуктан натыйжасы дайыма ак-кара болуп чыкчу. Бул тажрыйба чыгармачылыгыма таасир этти деп ойлойм.

Сиз көп жыл акындар жана поэтикалык сөз менен иштедиңиз, бул сүрөттөрүңүздүн аталыштарынан да сезилет.

Мен Жалил Садыков, Насирдин Байтемиров жана Эркин Тазабеков сыяктуу акындар менен көп баарлашчумун. «Кыргызстан маданияты» гезитинде иштедим; ал кезде «дизайнер» деген кызмат жок болчу — бизди сүрөтчү-макетчи деп аташчу. Баарын эсептеп, жайгаштыруу керек эле: иллюстрациялардын жанына бетке тексттин канча сабы же ырдын канча строфасы батарын аныктачубуз.

Анын верстка тууралуу сөздөрүндө мурунку кесиби жөнүндөгү аңгемеден да чоңураак нерсе бар. Ал көп жыл бою башкалардын ырларын гезит бетине жайгаштырып келип, кийин өзүнүкүн «жайгаштыра» баштады — сөз менен эмес, пастель менен.

1994-жылы компьютерлер пайда болуп, верстальщик кесиби жоголду. Ошондо жумуштан кетип, өзүмдү толугу менен чыгармачылыкка арнадым. Айрыкча 2014–2017 жана 2020–2026-жылдары жемиштүү иштедим. «Сезимдеги толгонуу» — менин алтынчы көргөзмөм.

Адабиятты сүрөт тилине кантип которчу элеңиз?

Жөн эле окуйсуң. Кунт коюп окуйсуң, ырдан эки-үч сап аласың да, ошол саптарга ылайык тартасың. «Кочкул кызыл асман» деп жазылса — кочкул кызыл асманды тартасың (жылмаят).

Сиз кыргыз искусствосун ондогон жылдардан бери байкап келесиз. Ал тууралуу эмне айта аласыз?

Алгачкы мезгилдин сүрөтчүлөрүнөн Сабыр Акылбековду жогору баалайм; өзүм пейзажист болгондуктан, анын чыгармачылыгы мага терең таасир калтырган. Ошондой эле Алтымыш Усубалиевдин портреттери жагат. Анан, албетте, Жоомарт Кадыралиев — анын эмгектери эң сонун; айрыкча «Эсимде» деген полотносу мага абдан жакты. Бул жүрөктө түбөлүк кала турган чыгарма. Анда — эсимде, менде — сезимде (жылмаят).

Ал эми бүгүн иштеп жаткандар жөнүндө эмне деп ойлойсуз? Заманбап искусство сизге жакынбы?

Мен заманбап искусствону жактырбайм. Мен реалистмин. Мисалы, алгачкы мезгилдеги Пикассону алалы — ал укмуштуудай сүрөтчү болгон. Же деңизди тарткан Айвазовскийди: ал отургучун жээкке алып чыгып, ошол жерде отуруп, сууну жөн гана байкап, тыңшап турчу, андан кийин устаканасына кайтып, эсинде калганын тартчу.

Бизге көркөм сын чындап керек деп ойлойм; мурда сүрөтчүлөрдүн эмгектерин баалаган сынчылар жок болуп кетти. Биздин жаш кезибизде көргөзмөлөр талкуулар менен коштолуп, баары ачык талкууланчу. Азыр болсо көргөзмөлөр ансыз эле өтүүдө. Ошондой сын кайтып келсе жакшы болмок: ал өз чыгармачылыгыңдын маңызын түшүнүүгө жардам берет жана сын-пикирди туура кабыл алууга үйрөтөт.

Ушул жылдар аралыгында живописиңиз кандай өзгөрдү?

Албетте, алгачкы эмгектерим акыркыларына салыштырмалуу алсызыраак. Иштеген сайын тажрыйба келет, техника жана чеберчилик пайда болот. Чеберчилик келди — тез-тез иштейсиң. Эмгектериң менен кошо өзүң да акырындап өзгөрөсүң. Мындай кылсам же тигиндей кылсам кандай болот деп ойлоносуң. Азыр майлуу пастелде ийгиликке жеттим деп эсептейм.

Жаңы баштап жаткан сүрөтчүлөргө эмне айткыңыз келет?

Иштеш керек. Иштесең, баары жөнгө түшө баштайт. Бир нерсе сөзсүз чыгат. Өзүм живописке бир топ кеч келдим: жашаш керек, үй-бүлөнү багыш керек, балдарды өстүрүш керек да. Жөн эле ачка отура албайсың да (күлөт). Анан 60 жашымда инсульт алып, төшөккө жатып калдым. Инсульттан кийин эч жакка деле чыга албайсың, ошондуктан дал ошол мезгилде абдан көп иштедим. Эң негизгиси — баары бир ден соолук. Жашоо уланып, үй-бүлөңдүн жанында болгонуң жакшы.