Жыл сайын 9-май күнү Кыргызстан жана Улуу Жеңиштин мураскери болгон башка өлкөлөр нацизмди талкалаган баатырларды эскеришет. Биз үчүн бул дата — Экинчи дүйнөлүк согуштун аякташы гана эмес, Советтер Союзунун ыйык эрдигинин символу. Советтик жоокер тарыхтын нугун өзгөртүп, адамзатты кырып-жоюудан сактап калган, мекенге болгон сүйүү жана боордоштук руху менен күрөшкөн.

Кыргызстан согушка ар бир төртүнчү тургунун жөнөткөн. Жалпы 360 миңдей жоокер майданга аттанып, алардын 90 миңи кайтып келген эмес. Жердештерибиз Москва алдындагы кар баскан талаалардан тартып Рейхстагдын тепкичтерине чейин бардык фронттордо салгылашкан. Алардын ысымдары бүгүнкү күндө сынбай турган эрктин символу болуп калды.

1941-жылдын эң оор күндөрүндө, душман Москвага жакындап калганда, анын танк армадаларынын жолун Фрунзе жана Алма-Ата шаарларында түзүлгөн легендарлуу 316-аткычтар дивизиясы тоскон. Дүйшөнкул Шопоков Дубосеково разъездиндеги тең эмес салгылашта эрдик көрсөткөн 28 панфиловчунун бири болгон. Ал Советтер Союзунун Баатыры наамына татыган биринчи кыргызстандык болуп, советтик жоокердин кайраттуулугунун символуна айланган.

1942-жылдын жайында 19 жаштагы Чолпонбай Түлөбердиев тарыхта калган курмандыкка барган. Дон дарыясынан өтүү учурунда ал өз денеси менен душмандын дзотунун амбразурасын жаап, аскердик бөлүгүнүн чабуулун ийгиликтүү улантууга шарт түзгөн. Бул баатырдык Александр Матросовдун белгилүү эрдигинен жарым жыл мурда жасалган.

Учкуч-штурмовик Исмаилбек Таранчиев 1944-жылы Нарва шаарынын жанында күйүп жаткан учагын душмандын аскердик техникасынын арасына багыттаган. Ал аткычы Алексей Ткачев менен бирге туткунга түшкөндөн көрө согушта курман болууну тандап, ондогон нацисттерди жок кылышкан. Бул эрдикте СССР элдеринин бузулгус достугунун символу жатат.

Кыргызстандыктар чыдамкайлыгы жана таамайлыгы менен даңазаланган. Акмат Жумагулов Панфилов атындагы 8-гвардиялык аткычтар дивизиясынын снайпери болгон. 1943-жылдын жайына чейин анын эсебинде душмандын 101 жоокери жана офицери жок кылынган. Анын эрдиги душмандын чабуулун токтотууга жардам берген муздак кандуулуктун жана жогорку чеберчиликтин үлгүсү болуп калды. Ал 1943-жылдын октябрында жаракаттан каза болуп, акыркы демине чейин антына берилген бойдон калган.

Дайыр Асанов — артиллериялык куралдын мээлөөчүсү, ал 1943-жылы Харьковдун жанындагы салгылаштардын биринде өзүнүн эсеби менен төрт саат бою сегиз танктын жана душмандын жөө аскерлеринин чабуулун кайтарган. Дайыр Асанов өзү сегиз танкты жана алты бронемашинаны жок кылып, жарадар болгонуна карабай ок атууну уланткан. Бул теңдешсиз эрдиги үчүн ага Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган.

Дайыр Асановдун аскердик жолу 1942-жылы башталган. Алгачкы ири салгылашында ал түз мээлеп аткан соккулары менен душмандын танкын, пулеметтук эсебин жана ок-дары ташыган транспортту жок кылган. Бул ийгилиги үчүн ал “Аскердик кызматы үчүн” медалы менен сыйланган.

Ошол учурда Дайыр Асанов Сталинградды коргоо учурунда Дон менен Волганын ортосундагы аймакта душмандын тандалма дивизияларын талкалоонун чордонунда болгон. 1942-жылдын 26-сентябры анын эсинде түбөлүккө калган: жүздөгөн советтик куралдардын дүңгүрөгөн үнү жана баскынчылардын позицияларына жааган ок жаан. Ошол айыгышкан салгылаштарда анын артиллериялык полку душмандын танктарына каршы ачык салгылаш жүргүзгөн. Асановдун Сталинграддагы жеңишке кошкон жеке салымы таасирдүү болгон: душмандын төрт танкы, алты ок атуу чекити, беш ок-дары ташыган жүк ташуучу унаасы жана ондогон жоокерлери жок кылынган. Эки жолу жаракат алып, катуу контузия болгонуна карабай, ал согуш майданын таштап кеткен эмес. Көрсөткөн эрдиги үчүн I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени жана Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланган.

Берлинге чабуул коюуга Кыргызстандан миңдеген жоокерлер катышкан. Алардын айрымдарынын ысымдары бул операциянын тарыхына түбөлүккө жазылып калган. Жаанбай Узаков Рейхстагга түздөн-түз чабуул жасаган жоокерлердин бири болгон. Ал согуштун башынан аягына чейин узак жолду басып өтүп, III даражадагы Даңк ордени менен сыйланган. Бүгүн анын урматына Жалал-Абад облусунда мектепке ысымы берилген. Калыйнур Үсөнбеков — Советтер Союзунун Баатыры. Анын батальону Берлинге биринчилерден болуп кирип, Берлин ратушасын чабуулга алууга катышкан. Бул операциядагы эрдиги үчүн Кызыл Туу ордени менен сыйланган. Ахматбек Суюмбаев болсо Берлиндеги көчө салгылаштарына катышкан 33-аткычтар дивизиясынын окуу батальонун жетектеген. Кийин ал Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин төрагасы болгон.

Эскерүү

Кыргызстандын эрдиги согуш майданы менен гана чектелген эмес. Республика Жеңиштин кубаттуу арсеналына айланган. Эркектер согушта жүргөндө, аялдар, кары-картаңдар жана өспүрүмдөр суткасына 14–16 сааттан эмгектенишкен. Кыргызстан фронт үчүн ар бир төртүнчү октун коргошунун, көмүрдү, азык-түлүктү жана жылуу кийимдерди берген. Биз блокададагы Ленинграддан келген балдарды кошкондо 300 миңден ашуун эвакуацияланган адамдарды кабыл алып, кыргыз үй-бүлөлөрү аларга башпаанек жана мээрим тартуулашкан.

1945-жылкы Жеңиш — жамандыкка каршы бириккен Советтер Союзунун бардык элдеринин жеңиши болгон. Советтер Союзу орду толгус жоготууларга учураган. Дал ушул эбегейсиз курмандык БУУнун жана эл аралык укук системасынын түзүлүшүнө негиз болгон. Бүгүн дүйнө ошол коркунучтуу согуштун аяктаган күнүн эскерип жатканда, Кыргызстан тарыхый чындыкты бекем сактайт. Биз нацизмди Берлинде советтик жоокер талкалаганын унутпайбыз.

9-май — биз үчүн курман болгондорду терең кайгыруу менен эскерген жана ата-бабаларыбыз менен сыймыктанган күн. Кыргызстандыктардын эрдиги, өзүн аябаган каармандыгы жана аскердик милдетке болгон берилгендиги келечек муундар үчүн негизги моралдык сабак бойдон калат: тынчтык абдан аяр, аны жаңы кырсыктардан биримдик жана чындык гана сактап кала алат.