Демократиялык партия АКШдагы аралык шайлоодо жеңишке жетип, Конгресстин эки палатасын — Сенат менен Өкүлдөр палатасын тең өз көзөмөлүнө алды. Республикачылар көпчүлүктү жоготту, ал эми президент Дональд Трампка эми өзүнүн саясий каршылаштары менен тил табышууга туура келет. Америкалык маалымат каражаттарынын кабарларына негизделген кырдаалдын сереби — Reporter.kg материалында.

Эске салсак, шайлоо кечээ, 3-ноябрда өттү. Америкалыктар Өкүлдөр палатасынын бардык 435 мүчөсүн, 35 сенаторду жана 36 штаттын губернаторлорун шайлашты.

Добуш берүүгө чейин республикачылар Конгресстин эки палатасын тең көзөмөлдөп турушкан. Сенатта алардын 100 орундан 53ү, демократтарда 45и бар болчу. Дагы эки орун адатта демократтар менен чогуу добуш берген көз карандысыз сенаторлорго таандык эле.

Көпчүлүккө ээ болуу үчүн демократтар республикачылардан Сенатта кеминде төрт орунду тартып алып, Өкүлдөр палатасында кеминде 218 мандат алышы керек болчу.

Партия көптөгөн саясий серепчилер күткөндөн да чоң ийгиликке жетише алды: демократтар салттуу түрдө колдоого ээ штаттарда гана эмес, ондогон жылдар бою республикачыларга добуш берип келген аймактарда да жеңишке жетишти.

Айрым округдарда добуштарды саноо уланып жаткандыктан, орундардын акыркы бөлүштүрүлүшү дагы эле такталууда.

Демократтар кайсы жерлерде эң күтүлбөгөн жеңиштерге жетишти

Негизги сенсациялардын бири Техастагы шайлоо болду. Демократ Жеймс Таларико республикачы Кен Пакстонду жеңип, соңку 38 жылдын ичинде бул штаттан Сенатка шайланган өз партиясынын биринчи өкүлү болуп калды.

Бул жыйынтык өзгөчө мааниге ээ: Техас республикачылардын негизги таянычтарынын бири болуп эсептелет, ал эми 2024-жылдагы президенттик шайлоодо Дональд Трамп бул жерде ишенимдүү жеңишке жетишкен.

Огайодо мурдагы сенатор-демократ Шеррод Браун учурдагы республикачы-сенатор Жон Хастедди артта калтырып, өз партиясына Конгресстин жогорку палатасындагы орунду кайтарып берди.

Канзаста да демократ Адам Гамильтондун жеңиши күтүүсүз болду. Ал учурдагы сенатор Роджер Маршаллды утуп чыкты. Акыркы жолу бул штаттан Сенатка шайлоону демократтар 1932-жылы утушкан.

Түндүк Каролинада мурдагы губернатор Рой Купер республикачы Майкл Уотлини утса, Түштүк Каролинада демократ Энни Эндрюс Дарлин Грэмден алдыга чыкты.

Республикачылар дагы бир ордун Айовада жоготушту, ал жерде демократ Жош Турек Эшли Хинсонду жеңди. Демократтар Мэн штатында да ийгиликке жетишти.

Жалпысынан Associated Press агенттигинин маалыматы боюнча, партия республикачылардан Сенаттагы кеминде жети орунду тартып алды. Дал ушул жеңиштер демократтарга жогорку палатада көпчүлүктү камсыз кылууга мүмкүндүк берди, бирок шайлоого чейин мындай жыйынтык дээрлик мүмкүн эместей көрүнгөн.

Өкүлдөр палатасында эмне болду

Демократтар бардык 435 мыйзам чыгаруучу кайра шайланган Өкүлдөр палатасында да көпчүлүккө ээ болушту.

Республикачылар добуш берүүгө бир аз артыкчылык менен келишкен, бирок аны кармап кала алышкан жок. Демократтар буга чейин саясий атаандаштары ээлеп турган бир катар округдарда жеңишке жетишти.

Атап айтканда, Нью-Жерсиде республикачы Том Кин демократ Ребекка Беннеттке утулуп калды. Республикачылар ошондой эле Пенсильванияда, Түндүк Каролинада жана бир катар башка штаттарда да орундарын жоготушту.

Америкалык маалымат каражаттарынын билдирүүлөрүнө караганда, демократтардын жеңиши шайлоо алдындагы божомолдордон кыйла кеңири масштабдуу болду.

Эми Өкүлдөр палатасынын спикери кызматына негизги талапкерлердин бири катары демократтардын лидери Хаким Жеффрис эсептелүүдө. Эгер ал шайланса, Конгресстин төмөнкү палатасын жетектеген биринчи кара тору саясатчы болуп калат.

Республикачылар штаттарда да позицияларын жоготушту

Трамптын партиясынын жеңилиши Конгресске болгон шайлоо менен гана чектелген жок.

Демократтар губернаторлорду шайлоодо да ийгиликтерге жетишти. Атап айтканда, Жоржияда Демократиялык партиянын өкүлү Кейша Лэнс Боттомс жеңип, штаттын губернатору кызматына келген биринчи кара тору аял болуп калды.

Аймактык шайлоолордун жыйынтыктары да көрсөткөндөй, республикачылар салттуу түрдө курч күрөш жүргөн штаттарда гана эмес, мурда өздөрүн ишенимдүү сезген аймактарда да колдоону жоготууда.

Шайлоочулар эмне үчүн республикачылардан жүз үйрүштү?

Америкалыктардын нааразычылыгынын негизги себептеринин бири жашоонун кымбатташы болду. Трамптын бааларды түшүрүү боюнча убадаларына карабастан, тамак-ашка, турак жайга жана башка күндөлүк керектөөлөргө кеткен чыгымдар көптөгөн үй-бүлөлөр үчүн олуттуу көйгөй бойдон калууда.

Америкалык бир катар медиа үчүн SSRS компаниясы жүргүзгөн экзитполдордун маалыматы боюнча, он шайлоочунун дээрлик тогузу жашоо баасын добуш берүүдөгү маанилүү фактор катары аташкан.

Сурамжылангандардын үчтөн экисине жакыны баалардын өсүшү үчүн жоопкерчиликти Трампка жүктөсө, төрттөн үч бөлүгү өлкөдөгү иштердин абалына нааразы экенин билдиришкен.

Шайлоочулардын маанайына Иран менен согуш жана мамлекеттик түзүмдөрдөгү коррупция боюнча кооптонуулар да таасирин тийгизди.

Демократтар өнөктүгүн экономикалык көйгөйлөргө, турак жайдын баасына жана медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгүнө бурду. Ал эми республикачылар тескерисинче, америкалыктарды иштеп жаткан президенттин саясий багытын колдоого чакырышты.

Бирок добуш берүүнүн жыйынтыгы Ак үйгө карата нааразычылык консервативдүү штаттарга да жайылганын көрсөттү. Өзгөчө Техас, Канзас жана Түштүк Каролинадагы демократтардын жеңиши буга далил болду.

Трамп кандай реакция кылды?

Дональд Трамп демократтарды жеңиши менен куттуктап, Конгресстин жаңы курамы менен кызматташууга даяр экенин билдирди.

Ошол эле учурда президент добуш берүүнүн жыйынтыгын өзүнүн жеке жеңилиши деп эсептөөгө макул болгон жок. Ал шайлоо өнөктүгү учурунда республикачы-талапкерлерди жигердүү колдогонуна карабастан, жеңилүү үчүн жоопкерчилик алардын өздөрүндө экенин кыйытты.

Трамп ошондой эле өзү макул болбогон демократтардын мыйзам долбоорлоруна карата вето укугун колдонууга ниети бар экенин эскертти.

Ошентип, кызматташууга даяр экени жөнүндөгү билдирүүлөргө карабастан, Ак үйдүн жаңы Конгресс менен мамилеси оңой болбой турганы көрүнүүдө.

Эми Трамп үчүн эмне өзгөрөт?

Конгресстин эки палатасын тең жоготуу Ак үйдүн президенттик мөөнөтүнүн калган эки жылындагы ишин кыйындатат.

Шайлоого чейин республикачылардын көпчүлүгү Трампка мыйзам чыгаруучулар тарабынан олуттуу каршылыксыз өзүнүн демилгелеринин көпчүлүгүн ишке ашырууга мүмкүндүк берген.

Эми абал өзгөрөт. Демократтар өздөрү колдобогон мыйзам долбоорлоруна бөгөт коюп, федералдык бюджеттин кабыл алынышына таасир эте алышат.

Мындан тышкары, аларда парламенттик иликтөөлөрдү жүргүзүү, администрациянын аткаминерлерин угууларга чакыруу жана федералдык мекемелердин иши тууралуу документтерди талап кылуу мүмкүнчүлүгү түзүлөт.

Өзгөчө Сенатты көзөмөлдөө абдан маанилүү. Анткени дал ушул палата президент сунуштаган жогорку мамлекеттик кызматтарга жана федералдык соттордун кызматтарына талапкерлерди бекитет.

Бул Трампка кадрдык дайындоолорду жүргүзүү жана өзүнүн мыйзам чыгаруу программасын ишке ашыруу татаалдашат дегенди билдирет. Ошол эле учурда президент вето укугун жана башка конституциялык ыйгарым укуктарын сактап калат.

Президенттин ветосун жеңүү үчүн Конгресске ар бир палатанын мүчөлөрүнүн үчтөн экисинин колдоосу талап кылынат. Ошондуктан демократтарга жеңишке карабастан, республикачылар менен мунаса издөөгө туура келет.

Болбосо, АКШ бюджет, мамлекеттик чыгашалар жана жаңы мыйзамдардын тегерегиндеги узакка созулган талаш-тартыштарга туш болушу мүмкүн.

Республикачылардын жеңилиши Жей Ди Вэнс үчүн эмнени билдирет?

Шайлоонун жыйынтыктары АКШнын вице-президенти Жей Ди Вэнстин саясий келечегине да таасирин тийгизиши мүмкүн. Ал 2028-жылдагы президенттик шайлоодо Республикалык партиядан көрсөтүлө турган негизги талапкерлердин бири катары эсептелет.

Вэнс өзү шайлоого катышуу ниети тууралуу расмий билдире элек, бирок республикачылардын шайлоо өнөктүгүнө жигердүү катышкан: митингдерде сөз сүйлөп, каражат чогултуп, партиянын талапкерлерин колдогон.

The Washington Post басылмасы добуш берүүгө чейин эле жазгандай, вице-президенттин айланасындагылар республикачылардын ири жеңилиши анын өзүнүн президенттик пландарын татаалдаштырышы мүмкүндүгүн түшүнүшкөн.

Кептин баары — Вэнс Трамп жана анын саясий багыты менен тыгыз байланышта экенинде. Шайлоочулардын азыркы администрациянын аракеттерине нааразы болушу президенттин ыктымал мураскерине болгон мамилеге да таасирин тийгизиши ыктымал.

Эми Вэнстин алдында оор маселе турат: Трамптын жактоочуларынын колдоосун сактап калуу менен бирге, Ак үйдүн ишинен көңүлү калгандарды өзүнө тартуу.

Ошол эле учурда Республикалык партиянын ичинде анын позициясы кыйла күчтүү бойдон калууда. Вэнс вице-президент кызматын ээлеп, консервативдүү шайлоочулардын басымдуу бөлүгүнүн колдоосуна ээ жана MAGA кыймылынын көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири болуп саналат.

Reporter.kg маалыматы үчүн: MAGA (Make America Great Again — «Американы кайрадан улуу кылабыз») — Дональд Трамптын жактоочуларынын саясий кыймылы. Ал АКШнын улуттук кызыкчылыктарынын артыкчылыгын, америкалык өндүрүштү колдоону, миграциялык саясатты катаалдаштырууну жана глобализациянын таасирин чектөөнү жактайт.

Бирок республикачылардан президенттикке талапкер көрсөтүү үчүн күрөш күчөшү мүмкүн. Башка ыктымал талапкерлердин катарында мамлекеттик катчы Марко Рубио, сенатор Тед Круз жана Флориданын губернатору Рон Десантис аталууда.

Республикачылардын жеңилиши Вэнсти 2028-жылдагы шайлоого катышуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратпайт. Бирок эми ага Трамптын курсун улантуу дал өлкөгө керектүү нерсе экенине америкалыктарды ынандыруу кыйыныраак болот.

Конгресстин жаңы курамы өз ишин 2027-жылдын январында баштайт. Ага чейин эки палата тең мурдагы курамында ишин улантат.

Анара Мамытова

Рубрики: Дүйнө, Жаңылыктар, Макалалар

Теги: АКШ, выборы, Дональд Трамп