Кыргызстанда 2027–2030-жылдарга карата «Кыргыз жараны» жарандык биримдикти өнүктүрүүнүн улуттук программасын бекитүү сунушталууда. Президенттин тиешелүү жарлыгынын долбоорун Дин иштери жана этностор аралык мамилелер боюнча улуттук агенттик иштеп чыкты.

Негиздеме-маалымкатта белгиленгендей, жаңы программа 2026-жылдын аягына чейин иштеп жаткан диний чөйрөдөгү мамлекеттик саясаттын жана «Кыргыз жараны» жарандык иденттүүлүктү өнүктүрүүнүн концепцияларынын уландысы болуп калат.

Документ этностор аралык жана конфессиялар аралык ынтымакты чыңдоону талап кылган социалдык өзгөрүүлөрдүн жана жаңы чакырыктардын шартында иштелип чыккан.

Анын максаты — улутуна, тилине жана туткан динине карабастан жалпы жарандык иденттүүлүктү калыптандыруу.

Аныкталган көйгөйлөр

Программанын долбоорунда жетишилген натыйжаларга карабастан, Кыргызстанда диний жана этностор аралык чөйрөлөрдө көйгөйлөр сакталып жатканы белгиленет.

Атап айтканда, долбоордун авторлору коомдун диний белгилер боюнча бөлүнүшү күчөп жатканына, диний жана конституциялык баалуулуктарды бири-бирине каршы коюу аракеттерине, ошондой эле саясий колдоого ээ болуу үчүн диний ишенимдерди пайдаланууга көңүл бурушкан.

Диний билим берүүнүн сапатына өзгөчө көңүл бөлүнгөн.

Агенттиктин маалыматы боюнча, өлкөдө 200дөн ашык диний окуу жай иштейт, бирок алардын көбүндө билим берүүнүн деңгээли төмөн бойдон калууда. Ошол эле учурда, мындай мекемелерде билим алып жаткан жашы жете электердин бир бөлүгү жалпы билим берүү тутумунан тышкары калууда.

Мектептерде «Дүйнөлүк диндердин өнүгүү тарыхы» сабагын окутууда да көйгөйлөр аныкталган.

Документте окуу программаларынын окутуу практикасына дал келбестиги, мугалимдердин даярдыгынын жетишсиздиги жана сапаттуу окуу куралдарынын тартыштыгы айтылат.

Мындан тышкары, иштеп чыгуучулар чет элдик диний агымдардын таасирин, радикалдуу идеологиялардын жайылуу коркунучун, ошондой эле эрте никеге туруу, көп аял алуу, үй-бүлөлүк зомбулук жана аялдарга карата басмырлоо сыяктуу сакталып келе жаткан көйгөйлөрдү белгилешкен.

Этностор аралык чөйрөдөгү негизги көйгөйлөрдүн катарында айрым этникалык жамааттардын коомдук-саясий турмушка жетишсиз аралашуусу, жарандык билим берүүнүн натыйжасыздыгы жана мамлекеттик тилди окутуунун эскирген ыкмалары аталган.

Программанын авторлорунун баамында, кыргыз тилин жетишсиз билүү жумушка орношууга, коомдук турмушка катышууга жана мамлекеттик органдар менен өз ара аракеттенүүгө тоскоолдук жаратат.

Ошондой эле документте мамлекеттик чечимдердин жетишсиз ачыктыгы, айрым мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатынын төмөндүгү жана социалдык топторго бирдей эмес мамиле кылуу мамлекеттик институттарга карата ишенбөөчүлүктүн өсүшүнө түрткү болору айтылган.

Эмнелерди өзгөртүү сунушталууда

Улуттук программа төрт негизги багытты камтыйт:

• «Кыргыз жараны» жалпы жарандык иденттүүлүгүн калыптандыруу, патриотизмди жана жарандык жоопкерчиликти өнүктүрүү;
• мамлекеттин светтик негиздерин чыңдоо, абийир жана дин тутуу эркиндигин камсыз кылуу;
• этностор аралык ынтымакты өнүктүрүү, маданий жана тилдик көп түрдүүлүктү сактоо;
• мамлекеттик органдардын ишмердүүлүгүнүн натыйжалуулугун жогорулатуу жана социалдык чыр-чатактардын алдын алуу.

Программанын алкагында диний билим берүүнүн сапатына көзөмөлдү күчөтүү, мектептеги «Дүйнөлүк диндердин өнүгүү тарыхы» предметинин мазмунун кайра карап чыгуу, мугалимдердин квалификациясын жогорулатуу жана диний уюмдарга мониторинг жүргүзүү тутумун өркүндөтүү сунушталууда.

Өзгөчө көңүлдү экстремизмдин жана жаштардын радикалдашуусунун алдын алууга, аялдарга карата басмырлоого каршы турууга жана диндер аралык диалогду кеңейтүүгө буруу пландалууда.

Жарандык билим берүү тармагында окутуу ыкмаларын жаңылоо, мамлекеттик тилди жайылтуу жана улуттук медиаконтентти колдоо каралган.

Ошол эле учурда, документке ылайык, өлкөнүн тилдик жана маданий көп түрдүүлүгүн сактоо менен бирге кыргыз тили бөлүүчү эмес, бириктирүүчү факторго айланышы керек.

Ишке ашырууга жооптуулар

Программаны координациялоо үчүн Кыргызстандын Мамлекеттик катчысы жетектеген ведомстволор аралык комиссия түзүү сунушталууда. Ал жарым жыл сайын программанын аткарылышы боюнча отчетторду угуп турат.

Улуттук биримдик жана диний саясат маселелери боюнча эксперттик кеңеш чейрек сайын диний жана этностор аралык чөйрөлөрдөгү абалга баа берип, Министрлер кабинетине сунуштамаларды жөнөтүп турмакчы.

Анара Мамытова