Министрлер Кабинети экинчи ата-эненин макулдугун алуу кыйын же мүмкүн болбогон учурларда жашы жете элек балдардын чет өлкөгө чыгуусун жеңилдетүүнү сунуштоодо. Мисалы, бала дарыланууга, олимпиадага же спорттук мелдештерге бара турган болсо. Бир жылдан ашык убакыттан бери алимент албаган ата-энелер үчүн өзүнчө механизм каралууда.

Ошол эле учурда баланы Кыргызстандан мыйзамдуу түрдө алып чыгып, бирок кийин атайылап өлкөгө кайтарбаган адамдар үчүн кылмыш жоопкерчилигин киргизүү сунушталууда. Бул үчүн 100 миң сом айып пул же үч жылга чейин эркинен ажыратуу жазасы каралышы мүмкүн.

Тиешелүү мыйзам долбоору Министрлер Кабинети тарабынан Жогорку Кеңештин кароосуна киргизилди. Өзгөртүүлөрдү бир эле учурда беш мыйзамдык актыга — Үй-бүлө, Кылмыш-жаза жана Кылмыш-жаза процессуалдык кодекстерине, ошондой эле «Тышкы миграция жөнүндө» жана «Нотариат жөнүндө» мыйзамдарга киргизүү сунушталууда.

Эмне үчүн эрежелерди өзгөртүү сунушталууда

Учурда Кыргызстандын жашы жете элек жараны мыйзамдуу өкүлдөрүнүн нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн макулдугу менен чет өлкөгө чыга алат. Эгер ата-эненин бири макулдук бербесе, маселени сот аркылуу чечүүгө туура келет.

Долбоордун авторлорунун пикиринде, негизги көйгөй дал ушул жерде жаралат. Ата-эне көптөн бери чогуу жашабашы мүмкүн. Экинчи ата-эне кээде баланы тарбиялоого таптакыр катышпайт, өлкөдөн тышкары жүрөт же анын кайда экени белгисиз болот. Бирок формалдуу түрдө анын макулдугу баары бир талап кылынат.

Натыйжада баланы иш жүзүндө жалгыз тарбиялап жаткан ата-эне сотко кайрылууга аргасыз болот. Бул убакытты талап кылат, юридикалык жардамга кошумча чыгым алып келет жана үй-бүлөгө кошумча түйшүк жаратат.

Мындан улам балдар чет өлкөдө дарыланууга, мектептик олимпиадага, спорттук мелдештерге же башка иш-чараларга баруу үчүн документтерин өз убагында даярдай албай калышы мүмкүн.

Долбоордун авторлору дагы бир көйгөйдү белгилешет: экинчи ата-эне макулдук берүү талабын кээде басым көрсөтүү же шантаж кылуу куралы катары колдонушу мүмкүн.

Дарыланууга, олимпиадага жана мелдештерге — бир ата-эненин макулдугу менен

Мыйзам долбоорунда баланы экинчи ата-эненин нотариалдык макулдугусуз Кыргызстандан убактылуу алып чыгууга мүмкүн болгон бир нече учур сунушталууда. Бул — дарыланууга, мектептик олимпиадаларга, спорттук, маданий жана билим берүү иш-чараларына баруу.

Мындай учурларда ата-эненин биринин нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн макулдугу жетиштүү болот. Бирок баланын, мисалы, дарыланууга же мелдешке бара жатканын жөн гана көрсөтүп коюу жетишсиз.

Сапардын максаты саламаттык сактоо, билим берүү, маданият же спорт тармагындагы мамлекеттик органдар берген же ырастаган документтер менен тастыкталышы керек. Мындан тышкары, баланы алып чыгып жаткан адам аны белгиленген мөөнөттө Кыргызстанга кайтарып келүүгө нотариалдык түрдө милдеттениши керек.

Эгер экинчи ата-эне бир жылдан ашык алимент төлөбөсө

Баланы багуудан качып жүргөн ата-энеси бар үй-бүлөлөр үчүн өзүнчө тартип киргизүү сунушталууда. Эгер алимент боюнча карыз бир жылдан ашса, ата-эне карызкордун макулдугусуз баланы чет өлкөгө убактылуу алып чыгуу үчүн нотариалдык буйрук ала алат.

Карыздын бар экени сот аткаруучунун расмий эсеби менен ырасталышы керек. Мындай учурда баланы өлкөдөн эң көп дегенде үч айга алып чыгууга болот.

Башкача айтканда, атасы же апасы балага жардам бербей жатканын айтып коюу жетишсиз. Алимент боюнча бир жылдан ашык карыз бар экени расмий түрдө тастыкталышы керек.

Нотариалдык буйрук

Учурда мындай талаштарды негизинен сот аркылуу чечүүгө туура келет. Мыйзам долбоорунда мындай маселелердин бир бөлүгүн нотариустарга өткөрүп берүү сунушталууда.

Эгер экинчи ата-эне бир жылдан ашык убакыттан бери алимент төлөөдөн качып жүрсө, бала менен жашаган ата-эне нотариалдык буйрук алуу үчүн кайрыла алат.

Буйрукта баланын маалыматтары, ал бара турган өлкө жана ал жакта болууга уруксат берилген мөөнөт көрсөтүлүшү керек. Буйрук чыгарылгандан кийин нотариус анын көчүрмөсүн кийинки күндөн кечиктирбей экинчи ата-энеге жөнөтүүгө тийиш.

Ошол эле учурда экинчи ата-эненин каршы чыгуу укугу сакталат. Эгер ал ата-энелердин ортосунда талаш бар экенин же баланын чыгуусуна тоскоол болгон башка жагдайлар бар экенин билдирсе, нотариус буйрукту жокко чыгарат. Андан кийин маселе сотто чечилет.

Ошентип, нотариалдык механизмди салыштырмалуу жөнөкөй учурларда колдонуу, ал эми ата-энелердин ортосундагы татаал талаштарды сотторго калтыруу сунушталууда.

Сот да маселени тезирээк чечүүгө тийиш болот

Соттук тартип толугу менен жоюлбайт. Эгер ата-эне баланын убактылуу чет өлкөгө чыгуусу боюнча бир пикирге келе албаса, талаш мурдагыдай эле сотто каралат.

Бирок мыйзам долбоорунда конкреттүү мөөнөт белгиленүүдө: сот ишти өндүрүшкө кабыл алган күндөн тартып бир айдан кечиктирбей чечим кабыл алышы керек.

Эгер бала 10 жашка толгон болсо, сот анын пикирин милдеттүү түрдө эске алууга тийиш.

Баланы кайтарбай койгондор үч жылга чейин эркинен ажыратылышы мүмкүн

Балдардын чет өлкөгө чыгуу жол-жобосун жеңилдетүү менен бирге, бийлик аларды кайра кайтаруу боюнча жоопкерчиликти күчөтүүнү сунуштоодо.

Кылмыш-жаза кодексине «Баланы Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары атайылап кармап калуу» деген өзүнчө берене киргизүү сунушталууда. Ал бала алгач өлкөдөн мыйзамдуу түрдө чыгарылып, бирок уруксат берилген мөөнөт бүткөндөн кийин атайылап Кыргызстанга кайтарылбай калган учурда колдонулат.

Жаза катары 1 миң эсептик көрсөткүч өлчөмүндө айып пул же үч жылга чейин эркинен ажыратуу каралууда. Бир эсептик көрсөткүч 100 сом болгондуктан, айып пул 100 миң сомду түзөт.

Долбоордун авторлору эмне үчүн дал ушундай жаза сунушталып жатканын да түшүндүрүшөт. Алардын баамында, мындай мыйзам бузуу баланы кадимки уурдоо кылмышынан айырмаланат. Анткени бала алгач мыйзамдуу түрдө, күч колдонбостон, кармап кетүүсүз же алдоосуз чет өлкөгө чыгарылат. Мыйзам бузуу кийинчерээк — уруксат берилген мөөнөт аяктап, бала атайылап кайтарылбай калганда пайда болот.

Ошондуктан жазаны адам уурдоо үчүн каралган жазадан жеңилирээк, бирок баланын кайтарылышын камсыздай тургандай олуттуу кылуу сунушталууда.

Эмне үчүн мөөнөт үч ай менен чектелет

Алимент төлөнбөгөнүнө байланыштуу чет өлкөгө чыккан учурда нотариалдык буйрук баланын чет жакта үч айдан ашык эмес болушуна мүмкүнчүлүк берет.

Долбоордун авторлору муну дагы бир тобокелдиктен коргоо зарылдыгы менен түшүндүрүшөт: жеңилдетилген механизм ата-эненин бирине баланы толук кандуу соттук териштирүүсүз эле чет өлкөгө туруктуу жашоого алып кетүүгө мүмкүнчүлүк бербеши керек.

Башкача айтканда, жаңы тартип убактылуу сапарлар үчүн гана каралган. Туруктуу жашоого көчүү үчүн талаптар катаал бойдон калат.

Эгер бала 14 жаштан 18 жашка чейин болсо жана Кыргызстандан туруктуу жашоо үчүн чыгып жатса, анын өзүнүн жазуу жүзүндөгү жана нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн макулдугу талап кылынат.

Жалпысынан мыйзам долбоору ар кандай турмуштук жагдайларды өз-өзүнчө жөнгө салууну көздөйт. Эгер ата-энелердин ортосунда баланын чет өлкөгө чыгуусуна байланыштуу чыныгы талаш болсо, аны сот чечет.

Эгер бала дарыланууга, олимпиадага, спорттук, маданий же билим берүү иш-чарасына бара турган болсо, сапардын максатын расмий тастыктаган документ жана баланы кайра кайтаруу боюнча милдеттенме болгон шартта ата-эненин биринин макулдугу менен чыгууга уруксат берүү сунушталууда.

Эгер экинчи ата-эне бир жылдан ашык алимент төлөбөсө, нотариалдык буйрук алып, баланы эң көп дегенде үч айга чет өлкөгө алып чыгууга мүмкүнчүлүк түзүлөт. Ал эми уруксат берилген убактылуу сапардан кийин бала атайылап Кыргызстанга кайтарылбаса, бул кылмыш катары каралат.

Долбоордун авторлорунун пикиринде, мындай механизм баланы иш жүзүндө өзү тарбиялап жана багып жаткан ата-эненин анын жашоосуна жылдар бою катышпаган экинчи ата-эненин макулдугуна толугу менен көз каранды болуп калышына жол бербейт.

Ошол эле учурда баланы эч кандай чектөөсүз эле чет өлкөгө алып кетүүгө мүмкүнчүлүк берилбейт. Тиешелүү документтер, нотариалдык жол-жоболор, сапардын так максаты жана мөөнөтү талап кылынат. Экинчи ата-эненин каршы чыгуу укугу жана талаш жаралган учурда маселени сот аркылуу чечүү тартиби да сакталат.

Рубрики: Жаңылыктар, Коом, Макалалар, эксклюзив

Теги: Жогорку Кенеш