Көпчүлүгү аялдар менен балдарга таандык деп болжолдонгон адамдардын сөөктөрүнүн табылышы эл аралык укуктун бузулушу мүмкүн экендиги тууралуу олуттуу суроолорду жаратат деп билдирди БУУнун Адам укуктары боюнча Жогорку комиссары Фолькер Түрк.

Анын айтымында, бүтүндөй үй-бүлөлөрдүн сөөктөрү Израилдин соккуларынын натыйжасында үйлөрү кыйрагандан дээрлик үч жыл өткөндөн кийин табылууда. Ал урандылардын астында калган курмандыктардын саны мындан кыйла көп болушу мүмкүндүгүнө тынчсыздануусун билдирди.

«Ушунча убакыттан бери дайынсыз жоголду деп эсептелгендердин жакындары өзүлөрүнүн эң жаман кооптонууларынын ырасталышын эми гана көрүп жатышканы жүрөктү оорутат», — деди Түрк.

Урандылардын астында 8 миңден ашуун адам калышы мүмкүн

Палестинанын жарандык коргонуу кызматынын маалыматы боюнча, 2025-жылдын ноябрынан 2026-жылдын сентябрына чейин Газадагы кыйраган имараттардын алдынан 630дан ашуун адамдын сөөгү чыгарылган. Болжолдуу эсептерге караганда, урандылардын астында дайынсыз жоголгон 8 миңден ашуун адам калууда.

27-июндан 27-августка чейин куткаруучулар негизинен Газа шаарындагы кыйраган 20 имараттын калдыктарынын алдынан 233 сөөктү алып чыгышкан. Жарандык коргонуу кызматынын маалыматына караганда, бул урандылардын астында 407 каза болгон адам болгон. Табылган сөөктөрдүн арасында 74 бала жана 106 аял бар.

Сентябрь айында жарандык коргонуу кызматкерлери Газа шаарынын түштүк-чыгышындагы Аз-Зейтун районундагы тилкелердин биринен 96 адамдын сөөгүн жана сөөк калдыктарын табышканын кабарлашкан. Колдо болгон маалыматтарга караганда, бул аймакка сокку 2023-жылдын ноябрында урулган. Табылган курмандыктардын арасында 58 бала жана 23 аял бар.

Куткаруучулар сөөктөрдүн көбүн урандылардын астынан кол менен казып чыгарышкан.

БУУ эл аралык эксперттердин киришине шарт түзүүгө чакырат

Фолькер Түрк каза болгондордун өздүгүн аныктоо, соттук-медициналык маалыматтар менен биологиялык үлгүлөрдү сактоо, ошондой эле көмүлгөн жерлерди документтештирүү зарылдыгын баса белгиледи.

Ал далилдерди чогултуу жана адамдардын өлүмүнүн жагдайларын аныктоо үчүн эл аралык эксперттерге Газанын бардык аймактарына кирүүгө мүмкүнчүлүк берүүгө чакырды.

«Үй-бүлөлөрдүн өз жакындарынын тагдырын билүү укугу каза болгон адамдын өздүгү аныкталып, татыктуу түрдө жерге берилгенден кийин эле бүтүп калбайт. Алар бүт чындыкты билүүгө татыктуу», — деп билдирди Жогорку комиссар.

Түрктүн айтымында, Ысрайыл урандыларды тазалоо үчүн зарыл болгон оор техниканы киргизүүгө уруксат берүүдөн баш тартууда.

Ал эл аралык укук Ысрайылга дайынсыз жоголгондорду издөө, алардын тагдырын аныктоо, ошондой эле курман болгондордун сөөктөрүн чыгаруу жана өздүгүн тактоо үчүн бардык мүмкүн болгон чараларды көрүү милдетин жүктөй турганын белгиледи.

Ошол эле учурда, сөөктөрдү чыгарып, жерге берүү адамдардын өлүмүнүн жагдайларын иликтөөнү алмаштыра албайт.

БУУ согуштук кылмыштардын ыктымалдыгы тууралуу билдирди

Жогорку комиссар БУУнун Адам укуктары боюнча башкармалыгы 2024-жылы Ысрайылдын 2023-жылдын 9-октябрынан 2-декабрына чейинки мезгилде турак жайларга, мектепке, качкындар лагерлерине жана базарга оор авиабомбалар менен урган соккулары тууралуу баяндамасын сунуштаганын эске салды.

Бул соккулардын кесепетинен 200дөн ашуун адам набыт болгон.

Баяндамада мындай аракеттер эл аралык гуманитардык укуктун негизги нормаларын, анын ичинде аскердик жана жарандык буталарды айырмалоо, пропорционалдуулук жана алдын алуу чараларын көрүү принциптерин бузушу мүмкүн экендиги белгиленген.

Түрктүн айтымында, Газа шаарындагы урандылардын астынан көптөгөн сөөктөрдүн табылышы мүмкүн болгон согуштук кылмыштар жана эл аралык укуктун башка олуттуу бузулуулары тууралуу суроолорду кайрадан күн тартибине чыгарды.

«Турак жайларга жасалган чабуулдардын натыйжасында көп сандагы үй-бүлө мүчөлөрүнүн, анын ичинде балдардын, аялдардын жана майыптыгы бар адамдардын өлтүрүлгөндүгү тууралуу кабарлар согуш аракеттерин жүргүзүү эрежелеринин сакталышы боюнча олуттуу суроолорду жаратат», — деди ал.

Жогорку комиссар бул чабуулдарды иликтөөгө жана мыйзам бузуулар аныкталган учурда күнөөлүүлөрдү жоопкерчиликке тартууга чакырды.

Ал ошондой эле бардык мамлекеттерге кайрылып, Газанын бүткүл аймагында курман болгондордун сөөктөрүн татыктуу жана гумандуу түрдө алып чыгууну камсыз кылуу максатында кызматташтыкты күчөтүүгө үндөдү.