Кыргызстанда ата-энелерге балага атасынын жана апасынын фамилиясынан түзүлгөн кош фамилия берүүгө уруксат берүү сунушталууда. Тиешелүү мыйзам долбоорун Жогорку Кеңештин кароосуна депутаттар Дастан Бекешев, Сейидбек Атамбаев, Бактыбек Борбиев жана Ырысбек Атажанов киргизишти.

Учурда «Жарандык абалдын актылары жөнүндө» мыйзамда балага кош фамилия берүүгө түздөн-түз тыюу салынган. Эгер ата-эненин фамилиялары ар башка болсо, алардын макулдашуусу боюнча балага атасынын же апасынын фамилиясы берилет.

Мыйзам долбоорунда ата-энелерге дагы бир мүмкүнчүлүк берүү сунушталууда. Эгер экөө тең макул болсо, атасынын жана апасынын фамилияларын дефис аркылуу бириктирүүгө болот. Фамилиялардын кайсынысы биринчи жазыларын ата-энелер өздөрү тандай алышат. Мисалы, атасынын фамилиясы Иванов, апасыныкы Петрова болсо, балага кош фамилия берүүгө мүмкүн болот. Ал эми үч фамилиядан турган фамилияга мыйзам долбоорунда тыюу салынат.

Мыйзамды эмне үчүн өзгөртүү чечими кабыл алынган

Мыйзам долбоорун иштеп чыгууга жарандардын депутаттарга кайрылуулары себеп болгон. Тактап айтканда, фамилиялары ар башка болгон жубайлар балдарына ата-энесинин экөөнүн тең фамилиясынан түзүлгөн кош фамилия берүүгө жардам берүүнү суранышкан. Бирок ыйгарым укуктуу орган учурдагы мыйзамдагы тыюуга таянып, мындай фамилияны каттоодон баш тарткан. Авторлор мындай кайрылуулар бир эле учур эмес экенин белгилешет.

Депутаттар мыйзамдарда карама-каршылык бар экенин да белгилешкен. Учурда балага кош фамилия берүүгө тыюу салынганы менен, мыйзам кош ысым берүүгө уруксат берет жана ар кандай улуттардын өкүлдөрүнүн ат коюу салттарын эске алууга мүмкүнчүлүк түзөт. Ушуга окшош нормалар Үй-бүлө кодексинде да каралган.

«Матчество» киргизилбейт

Бул маселе мыйзам долбоорун коомдук талкуулоо учурунда жаралган пикирлерден улам негиздеме-маалымкатта өзүнчө түшүндүрүлгөн.

Мыйзам долбоору «матчество», башкача айтканда, баланын атасынын атынын ордуна апасынын аты боюнча жазууну киргизбейт жана атасынын атын берүү тартибин өзгөртпөйт. Ошондой эле балага атасынын гана же апасынын гана фамилиясын берүү мүмкүнчүлүгү жокко чыгарылбайт.

Кыргыздын улуттук салттарына ылайык фамилияны жана атасынын атын жазуунун азыркы формалары да өзгөрбөйт. Анын ичинде «уулу», «кызы», «тегин» сөздөрүн колдонуу, ошондой эле жетинчи атага чейинки ата-бабаларынын ысымдары боюнча жазуу мүмкүнчүлүгү сакталат.

Кош фамилия берүү ата-энелердин ыктыярдуу тандоосу болот. Ал экөөнүн тең макулдугу менен гана берилет. Эгер ата-эне бир пикирге келе албаса, фамилияны жазуунун азыркы эрежелери колдонулат.

Мындан тышкары, жаңы норма туулгандыгы буга чейин мамлекеттик каттоодон өткөн адамдарга жайылтылбайт. Мыйзам кабыл алынган учурда мурда берилген документтерди кайрадан тариздөөнүн зарылдыгы болбойт.

Наргиза ТОКОЕВА