БУУнун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму (ФАО) 9-ноябрда Бишкекте айыл чарба жаныбарларынын генетикалык ресурстары тууралуу маалыматтарды чогултуу, башкаруу жана берүү боюнча семинар өткөрдү. Катышуучулар жасалма интеллекттин жардамы менен сүрөт аркылуу малдын породасын аныктаган BreedLens тиркемесин да талкуулашты. 10-ноябрдан 12-ноябрга чейин ФАОнун эксперттери тиркемени Ысык-Көл облусундагы чарбаларда сынап көрүштү. Бул тууралуу ФАО маалымдады.

Семинарга мамлекеттик органдардын, илимий жана билим берүү мекемелеринин өкүлдөрү, ошондой эле улуттук жана эл аралык эксперттер катышты. Алар жергиликтүү породалар тууралуу азыр кандай маалыматтар бар экенин, кайсы багыттар боюнча маалымат жетишсиз экенин жана маалыматтарды чогултуу, текшерүү жана үзгүлтүксүз жаңыртуу жоопкерчилигин мекемелер арасында кантип бөлүштүрүү керектигин талкуулашты.

Ошондой эле ФАО тарабынан иштелип чыккан жана жүргүзүлүп жаткан үй жаныбарларынын ар түрдүүлүгү боюнча DAD-IS маалыматтык системасын колдонуу маселеси каралды. Анда породалар, алардын сүрөттөрү жана башка онлайн-ресурстарга шилтемелер камтылган маалымат базалары бар. Учурда системада 182 өлкөдөгү 15 миңден ашык улуттук породалык популяция (8 800дөн ашык порода жана 40ка жакын түр) катталган. Бул породалардын ар түрдүүлүгүн, анын ичинде жоголуп кетүү коркунучунун деңгээлин талдоого мүмкүндүк берет.

BreedLens — ири жана майда мүйүздүү малдын породасын сүрөт аркылуу аныктоочу Android жана iOS үчүн тиркеме. Маалыматка ылайык, технология жаныбарлардын сырткы белгилерин талдап, талаа изилдөөлөрүнүн жүрүшүндө адистерге породаны алдын ала аныктоого жардам берет деп болжолдонууда. Семинардын катышуучулары жасалма интеллекттин жардамы менен алынган жыйынтыктар эксперттик баалоону, жаныбарлардын келип чыгышы тууралуу ишенимдүү маалыматтарды жана зарыл болгон учурда генетикалык изилдөөлөрдү алмаштырбастан, аларды толуктап турушу керектигин белгилешти.

ФАОнун Кыргызстандагы өкүлү Олег Гучгельдыев жергиликтүү породаларды сактоо мал чарбачылыгын өнүктүрүү үчүн гана эмес, азык-түлүк коопсуздугун чыңдоо үчүн да маанилүү экенин билдирди. Анын айтымында, өлкөдө окумуштуулар менен малчылардын катышуусунда алатау жана аулиеата бодо мал породалары, кыргыздын кылчык жүндүү кой породасы жана жаңы кыргыз жылкы породасы чыгарылган.

Кыргыз мал чарбачылыгы жана жайыттар илим-изилдөө институтунун директору Рахатбек Ибраев айыл тургундары үчүн жергиликтүү породалар жөн гана генетикалык ресурс эмес, үй-бүлөлөрүн азыктандырган жана көптөгөн муундар бою тоолуу өлкөнүн шарттарына ыңгайлашкан жаныбарлар экенин белгиледи.

«Бул породаларды сактоо менен биз малчылардын билимин, айыл чарбасын мындан ары өнүктүрүү мүмкүнчүлүктөрүн жана Кыргызстандын мурасынын маанилүү бөлүгүн сактап калабыз», — деди ал.

Семинардан кийин ФАОнун эксперттери 10-ноябрдан 12-ноябрга чейин Тоң, Жети-Өгүз, Ак-Суу, Түп жана Ысык-Көл райондорундагы мал чарба фермаларына барышты. Алар бодо малдын жергиликтүү популяциялары тууралуу маалыматтарды чогултуп, BreedLens тиркемесин реалдуу шарттарда колдонуу мүмкүнчүлүгүн текшеришти. Адистер жаныбарларды сүрөткө тартып, алардын сырткы белгилери, багуу шарттары жана болжолдуу породасы тууралуу маалыматтарды жазып алышты. Бул маалыматтар куралды өнүктүрүүгө, анын иштөө тактыгын жогорулатууга жана породалар боюнча улуттук маалыматтарды жакшыртууга колдонулат.

ФАОнун мал чарбачылыгы боюнча адиси Тибор Сюч санариптик куралдардын ишенимдүүлүгү талаа шарттарында чогултулган маалыматтардын сапатына түздөн-түз көз каранды экенин белгиледи.

«Бүгүн канчалык так жана ар түрдүү маалыматтарды чогултсак, келечекте бул технологиялар өлкөлөргө жергиликтүү породаларды сактоого ошончолук натыйжалуу жардам бере алат», — деди ал.

Адистердин айтымында, Кыргызстандагы жергиликтүү породалар көптөгөн муундардын аралыгында калыптанган жана бир катар баалуу өзгөчөлүктөргө ээ болушу мүмкүн. Алардын арасында ооруларга туруктуулук, абанын өтө жогорку жана төмөнкү температураларына чыдамдуулук, ошондой эле жайыттарды натыйжалуу пайдалануу жөндөмү бар.