Кыргызстанда жер тилкелерин тариздөө, пайдалануу жана алып коюу эрежелерин өзгөртүү сунушталууда. Тиешелүү мыйзам долбоорун Министрлер кабинетине караштуу Жер ресурстары, кадастр, геодезия жана картография боюнча мамлекеттик агенттик иштеп чыкты.

Негиздеме-маалымкатта белгиленгендей, 2025-жылы жаңы Жер кодекси күчүнө киргенден кийин турак жай конуштарын документтештирүүдө кыйынчылыктар жаралып, кадастрдык маалыматтар менен менчик ээлеринин документтеринин ортосунда дал келбестиктер аныкталган.

Мындан тышкары, жерлерди бир категориядан экинчисине которуудагы азыркы чектөөлөр мамлекеттик муктаждыктар үчүн алынып жаткан тилкелердин ордуна башка жерлерди берүүнү татаалдаштырууда.

Мындай зарылдык жолдорду, энергетикалык объектилерди жана башка ири долбоорлорду, анын ичинде Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолун куруу учурунда келип чыгат.

Ошондой эле укуктары көп жыл мурун алынган турак үйлөрдүн алдындагы жерлерди тариздөөдө да маселелер бар.

Бул маселелерди чечүү үчүн иштеп чыгуучулар жер берүү, компенсация төлөө, ижарага берүү жана тилкелерди бөлүү эрежелерин өзгөртүүнү сунуштап жатышат.

Мамлекеттик муктаждык үчүн алынган жердин ордуна башка тилке берүү

Бүгүнкү күндө мамлекеттик жана коомдук муктаждыктар үчүн жерлерди алып коюуда компенсация катары тең баалуу тилкени табуу дайыма эле мүмкүн боло бербейт. Анын бир себеби — жердин категориясын өзгөртүүгө коюлган чектөөлөр.

Мыйзам долбоорунда алынып жаткан жерлердин ордуна тең баалуу тилкелерди берүүгө уруксат берүү сунушталууда. Бул үчүн сугат айдоо жерлерин башка категорияларга которууга киргизилген мораторийдин өзгөчө учурларынын тизмесин кеңейтүү пландалууда.

Демилгечилердин айтымында, бул менчик ээлеринин укуктарын коргоого жана ири мамлекеттик долбоорлорду ишке ашырууда талаш-тартыштарды азайтууга жардам берет.

Турак үйлөрдүн алдындагы жерлерди акысыз тариздөө

Кыргызстанда курулуштарга карата укуктарын 1999-жылга чейин алып, бирок алардын алдындагы жерди каттатпай калган үйлөр дагы эле бар. Мындай жарандарга жеке турак үйлөрдүн алдындагы жер тилкелерин жана аларды тейлөө үчүн зарыл болгон жерлерди акысыз тариздөөгө уруксат берүү сунушталууда.

Бул үйгө болгон менчик укугу менчиктештирүүнүн жыйынтыгында, соттун чечими, келишим же 1999-жылдагы Жер кодекси күчүнө киргенге чейин берилген башка документтин негизинде пайда болгон учурларга тиешелүү болот.

Жер тилкесинин аянты жергиликтүү кеңеш тарабынан белгиленген ченемдерден ашпоого тийиш.

Турак жай конуштарынын чек араларын тактоо

Айрым турак жай конуштарында жердин чек аралары дагы деле талапка ылайык каттала элек. Мындан улам жер тилкелерин жана жалпы пайдалануудагы аймактарды эсепке алууда кыйынчылыктар келип чыгууда.

Иштеп чыгуучулар чек араларды иш жүзүндөгү курулуштарды, учурдагы тилкелерди, жолдорду, тротуарларды, арыктарды, жашыл аянттарды жана инженердик тармактарды эске алуу менен аныктоону сунушташууда.

Архитектура жана шаар куруу чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу орган тарабынан даярдалган пландаштыруу же куруу долбоорлору буга негиз болот.

Мындай аймактар тиешелүү калктуу конуштардын турак жай конуштарына кирет.

Жерлерди ижарага берүүнүн жаңы эрежелери

Өзгөртүүлөр мамлекеттик жана муниципалдык жерлерди ижарага берүүгө да тиешелүү болот.

Эгерде ижарачы же ижарага берүүчү келишимди жаңы мөөнөткө түзүүнү кааласа, бул тууралуу колдонуудагы келишимдин мөөнөтү аяктаганга чейин билдирүүсү зарыл. Эгер анда билдирүү мөөнөтү көрсөтүлбөсө, арыз келишимдин мөөнөтү аяктаганга чейин 15 күндөн кечиктирилбей берилиши керек.

Мындан тышкары, мамлекеттик жана муниципалдык жерлерди ижарага берүүнүн максималдуу мөөнөттөрүн мыйзам менен белгилөө мүмкүнчүлүгүн бекитүү сунушталууда.

Жолдорду жана энергетикалык объектилерди куруу үчүн жерлер

Жолдорду, электр станцияларын жана башка ири объектилерди курууда көп учурда убактылуу аянтчалар, кире бериш жолдор жана көмөкчү курулмалар талап кылынат.

Мындай максаттар үчүн жерди төрт жылга чейинки мөөнөткө берүүгө уруксат берүү каралууда. Бул транспорт жана энергетика тармагындагы улуттук жана мамлекеттик инвестициялык долбоорлорду ишке ашырууга зарыл болгон убактылуу объектилерге тиешелүү.

Тилкени пайдалануу мөөнөтү аяктагандан кийин аны бир жылдын ичинде калыбына келтирүү (рекультивациялоо) керек болот.

Жер алуу үчүн рекультивация долбоору жана тиешелүү мамлекеттик органдардын оң корутундусу талап кылынат.

Жер документтериндеги каталарды оңдоо

Дагы бир маселе — мамлекеттик кадастрдагы маалыматтар менен менчик ээлерине мурда берилген документтердин ортосундагы дал келбестиктер.

Мыйзам долбоору мындай дал келбестиктерди жер ээсинин арызы боюнча оңдоого уруксат берүүнү сунуштайт.

Жер-агрардык реформа учурунда берилген документтер, ошондой эле аз түшүмдүү же айыл чарбасына жараксыз жерлерди курулушка берүү жөнүндөгү документтер буга негиз боло алат.

Айыл чарба жерлерин бөлүү

Айыл чарба жерлеринин өтө майдаланып кетишине жол бербөө үчүн жер үлүштөрүн бөлүүнү чектөө сунушталууда.

Аянты 5 гектарга чейинки үлүштөрдү бөлүнбөс деп таануу пландалууда. Жерлерди мамлекеттик жана коомдук муктаждыктар үчүн алып коюуда, ошондой эле жер мунапысына байланышкан учурларда гана өзгөчөлүктөр каралган.

Ошол эле учурда жарандарга үй-бүлөнүн жалпы үлүшүнөн өзүнүн жер үлүшүн өзүнчө тилке кылып бөлүп алууга уруксат берилмекчи.

Жергиликтүү бийликтин ыйгарым укуктары

Мыйзам долбоору ошондой эле жергиликтүү бийлик органдары муниципалдык жана аларга өткөрүлүп берилген мамлекеттик жерлерди кандайча тескей ала тургандыгын тактайт.

Муниципалдык тилкелерди берүү жана алмаштыруу, ошондой эле ижара акысын эсептөө эрежелерин белгилөө сунушталууда.

Айрым түзөтүүлөр жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана мэриялардын жерлерди бир категориядан экинчи категорияга которуу боюнча ыйгарым укуктарына тиешелүү.

Мындан тышкары, байланыш объектилерин, кайра жаралуучу энергетиканы, транспорттук жана туристтик инфраструктураны жайгаштыруу үчүн мамлекеттик токой фондунун жерлерин пайдалануу эрежелерин тактоо сунушталууда.

Анара Мамытова

Рубрики: Жаңылыктар, Коом

Теги: жер, законопроект, Кыргызстан