Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров 22-сентябрда Нью-Йорк шаарында БУУнун Башкы Ассамблеясынын 81-сессиясынын жалпы дебаттарында сөз сүйлөдү. Өз сөзүндө ал эл аралык жаңжалдарды, БУУну жана Коопсуздук Кеңешин реформалоо маселелерин, санкцияларды, климаттын өзгөрүшүн жана Ысык-Көлдү сактап калуу темаларын козгоду.

Сөзүнүн башында Садыр Жапаров Халилур Рахманды БУУнун Башкы Ассамблеясынын 81-сессиясынын төрагалыгына шайланышы менен куттуктады. Ал уюмдун 80 жылдык тарыхына карабастан, дүйнөдө азыр да согуштар жана чыңалуулар сакталып жатканын, анын ичинде Украина, Иран, Судан жана Палестинанын айланасындагы окуялар бар экенин белгиледи. Анын айтымында, Кыргызстан диалогдун күчүнө ишенет жана татаал маселелерди жөнгө салууда ортомчулук милөттү аткарууга даяр, ал эми Борбор Азия акыркы жылдары мамлекеттер аралык көйгөйлөрдү тынчтык жолу менен чечүүнүн үлгүсүн көрсөттү.

Садыр Жапаров Кыргызстан өз тарыхында биринчи жолу 142 мамлекеттин колдоосуна ээ болуп, БУУнун Коопсуздук Кеңешине 2027–2028-жылдарга мүчө болуп шайланганын эскертти. Анын айтымында, бул артыкчылык эмес, чоң жоопкерчилик жана өлкө мурда берген убадаларын аткарууга ниеттенүүдө.

Садыр Жапаров Коопсуздук Кеңешин реформалоону сунуштап, Африкага эки туруктуу орун, Латын Америкасына бир орун берүүнү, ошондой эле Кеңештин курамына кирүүнү каалаган өнүккөн мамлекеттердин кайрылууларын карап чыгууну сунуштады. Ал БУУнун чечимдери аткарылбай жаткан көйгөйүнө өзгөчө токтолуп, Башкы Ассамблеянын алкагында мамлекеттердин резолюцияларды жана милдеттенмелерди аткаруусунун туруктуу ачык реестрин, ошондой эле системалуу түрдө аткарбоого карата этап-этабы менен реакция кылуу механизмин — эскертүүлөрдөн жана мониторинг миссияларынан тартып маселени чектөө чаралары үчүн Коопсуздук Кеңешине өткөрүп берүүгө чейинки механизмди түзүүнү сунуштады. Кыргызстандын президенти ошондой эле БУУнун чечимдеринин аткарылбай калган учурларын кароодо Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөлөрүнө бардык мамлекеттердин бирдей жоопкерчилик принцибин күчөтүү үчүн вето укугунан ыктыярдуу түрдө баш тартууну сунуштады.

Санкциялар тууралуу сүйлөп жатып, Садыр Жапаров алар кээде эгемен мамлекеттердин ички иштерине кийлигишүүнүн куралы катары колдонулуп жатканын, бул Кыргызстан сыяктуу чакан өлкөлөр үчүн көйгөйлөрдү жаратып жатканын билдирди. Бул контекстте ал АКШ президенти Дональд Трампка дүйнө жүзү боюнча өкмөттүк эмес уюмдарды каржылоону токтотуу чечими үчүн ыраазычылык билдирип, бул өнүгүп келе жаткан мамлекеттердин эгемендүүлүгүн чыңдоого мүмкүндүк бергенин белгиледи. Садыр Жапаров санкция киргизүү укугу БУУга гана таандык болушу керек экенин, ал эми санкциялык демилгелер гуманитардык жана экономикалык кесепеттери эске алынып, милдеттүү түрдө алдын ала кароодон өтүшү тийиш экендигин сунуштады.

Садыр Жапаров сөзүнүн өзүнчө бир бөлүгүн климаттын өзгөрүшүнө жана тоолуу аймактарга арнады. Ал 2027-жылдын 21–23-октябрында Бишкекте Тоолуу аймактарды өнүктүрүү боюнча эл аралык аракеттердин беш жылдыгынын жыйынтыктоочу иш-чарасы боло турган «Бишкек+25» Экинчи глобалдык тоо саммити өтөрүн кабарлап, бардыгын ага катышууга чакырды.

Ошондой эле Садыр Жапаров ЮНЕСКОнун биосфералык резерватына кирген Ысык-Көлгө токтолду. Анын айтымында, акыркы 170 жылдын ичинде көлдөгү суунун деңгээли дээрлик 14 метрге төмөндөдү, ал эми акыркы беш жылда төмөндөө ылдамдыгы жылына 7 сантиметрге жетти; көлгө мурда куюп келген 101 дарыянын бүгүнкү күндө 30га жакыны гана жыл бою агып турат. Садыр Жапаров Арал деңизинин жана Чад көлүнүн тагдырын мүмкүн болуучу кесепеттердин эскертүүсү катары эске салып, БУУну, эл аралык финансы институттарын жана донор өлкөлөрдү Ысык-Көлдү сактап калуу боюнча атайын трасттык фондду түзүүгө расмий түрдө чакырды. Ал Кыргызстан мамлекеттик бюджеттен бул фондго 10 миллион доллар бөлүүгө даяр экенин билдирди.

Сөзүн жыйынтыктап жатып, Садыр Жапаров быйыл Кыргызстан Эгемендүүлүгүнүн 35 жылдыгын белгилеп жатканын эске салып, өлкө кызматташтык жана туруктуу өнүгүү жолун тандаганын баса белгиледи.