Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешев Жалпы республикалык тестирлөөнү (ЖРТ) биринчи жолу акысыз тапшырууну, мектеп формасына карата мамилени өзгөртүүнү жана мугалимдер үчүн кошумча кепилдиктерди караган мыйзам долбоорун иштеп чыкты. Долбоор коомдук талкууга чыгарылды.

Документке ылайык, буга чейин ЖРТ тапшырбагандар үчүн биринчи жолу тестирлөөдөн өтүүнү республикалык бюджеттен каржылоо сунушталууда. Экинчи жана кийинки тапшыруулар акы төлөнүүчү бойдон калат. Катышуучунун күнөөсүсүз пайда болгон жагдайлардан улам кайра тестирлөө белгиленген учурлар өзгөчө болуп саналат: мындай учурда акы алынбайт жана аракет кайра тапшыруу болуп эсептелбейт.

Алдын ала баалоо боюнча, ЖРТны биринчи жолу акысыз тапшыруу 2028-жылдан баштап жыл сайын болжол менен 100 миллион сомду талап кылат. Акыркы сумма катышуучулардын санына, тесттердин курамына жана бир адамга тестирлөөнү өткөрүү баасына жараша болот.

Ошондой эле мыйзам долбоорунда санариптик тестирлөөгө этап-этабы менен өтүү аркылуу ЖРТны кагаз жүзүндө да, электрондук формада да өткөрүү мүмкүнчүлүгү каралган.

Конкреттүү техникалык чечимдерди, анын ичинде жабдууларды, программалык камсыздоону жана катышуучуларды идентификациялоо ыкмаларын Министрлер кабинети аныкташы керек. ЖРТны каржылоо жана өткөрүү формалары жөнүндө нормаларды 2028-жылдын 1-январынан тарта киргизүү сунушталууда.

Түзөтүүлөрдүн дагы бир бөлүгү мектеп формасына тиешелүү. Деталдаштырылган бирдиктүү талаптардан баш тартып, жалпы принциптерди мыйзам деңгээлинде бекитүү сунушталууда. Конкреттүү талаптарды ар бир мектеп мугалимдер, ата-энелер жана окуучулар менен милдеттүү түрдө талкуулагандан кийин өз алдынча аныктай алат.

Бул учурда кийимдин ыңгайлуулугу, коопсуздугу, баасы, климаттык шарттар, балдардын ден соолугу жана өзгөчө билим берүү муктаждыктары эске алынышы керек.

Ошондой эле мектептерге ата-энелерди форманы же анын айрым элементтерин белгилүү бир өндүрүүчүдөн, сатуучудан же жеткирүүчүдөн сатып алууга мажбурлоосуна тыюу салуу сунушталууда.

Кийимдин мектеп белгилеген талаптарга дал келбеши баланы сабакка киргизбей коюуга, сабактан чыгарып жиберүүгө, аттестацияга киргизбей коюуга, четтетүүгө, окуудан чыгарууга же билим берүү процессине катышуусун башкача чектөөгө негиз боло албайт.

Айрым түзөтүүлөр мугалимдерди алардын кесиптик милдеттерине кирбеген жумуштарга тартуудан коргоого багытталган. Мыйзам долбоорунда оңдоо, курулуш жана чарбалык жумуштарды, аймактарды тазалоону жана көрктөндүрүүнү, ошондой эле ишембиликтерге катышууну түздөн-түз көрсөтүү сунушталууда.

Мугалимдин мындай жумуштан баш тартуусу эмгек тартибин бузуу болуп эсептелбейт жана жумуштан бошотууга, тартиптик жазага, педагогикалык жүктөмдүн азайышына, дем берүүчү төлөмдөрдүн төмөндөшүнө же андан ажыратууга, болбосо эмгек шарттарынын башкача начарлашына алып келбейт. Бул кепилдиктерди бузгандыгы үчүн жоопкерчилик белгилөө сунушталууда.

Негиздеме-маалымкатка ылайык, мугалимдердин эмгек кепилдиктерине жана мектеп формасына тиешелүү өзгөртүүлөр республикалык бюджеттен кошумча чыгымдарды талап кылбайт.