Катуу үн чыгарган унааларды пайдаланууга тыюу салуу сунушталууда

Жогорку Кеңештин депутаты Улан Примов газ чыгаруу тутуму чектен ашык катуу үн чыгарган унааларды мыйзам бузуу жоюлганга чейин пайдаланууга тыюу салууну сунуштоодо. Ал тиешелүү мыйзам долбоорун парламенттин кароосуна жөнөттү.
Техникалык талаптарды бузуу менен үндү күчөтүүчү жабдууларды орноткондорго да жоопкерчилик каралат. Жеке жактарга 75 эсептик көрсөткүч, юридикалык жактарга 230 эсептик көрсөткүч өлчөмүндө жаңы айып пул киргизүү сунушталууда.
Эмне үчүн айып пул жетишсиз
Негиздеме-маалымкатта ызы-чуу чыгарган унааларга жарандардан көптөгөн даттануулар түшүп жатканы айтылат. Алардын ээлери газ чыгаруу тутумун өзгөртүп же үндү күчөтүүчү кошумча жабдууларды орнотушат. Мындай унаалар тургундарга өзгөчө кечинде жана түнкүсүн тоскоолдук жаратат.
Мындай кайра жабдуу үчүн жоопкерчилик азыр да каралган. Укук бузуулар жөнүндө кодекстин 188-беренесинин 3-бөлүгүнө ылайык, жеке жактарга 55 эсептик көрсөткүч өлчөмүндө айып пул салынат.
Бирок айып пул көйгөйдү толук чечпейт: ызы-чуунун себеби жоюлбай калышы мүмкүн. Ошондуктан автор мыйзам бузууну аныктоо, ырастоо жана жоюу тартибин киргизүүнү сунуштоодо. Унаа ээси аны кайра пайдалануудан мурда техникалык талаптарга ылайык келтирүүгө тийиш болот.
Кайсы унааларды пайдаланууга тыюу салынат
Мыйзам долбоорунда унааны пайдаланууга тыюу салуу үчүн үч негиз каралган.
- Биринчиси — газ чыгаруу тутумунун конструкциясына өндүрүүчү караштырбаган жана техникалык регламенттерге туура келбеген өзгөртүүлөрдү киргизүү.
- Экинчиси — ушул эле шарттарда үндү күчөтүүчү жабдууларды орнотуу.
- Үчүнчүсү — ызы-чуунун жол берилген чегинен ашуу. Бул өзүнчө негиз болуп саналат. Унааны пайдаланууга тыюу салуу үчүн үн басаңдаткычтын өзгөртүлгөнүн же кошумча жабдуунун орнотулганын аныктоо сөзсүз талап кылынбайт. Белгиленген тартипте ызы-чуунун чектен ашканын ырастоо жетиштүү болот.
Мыйзамга «транспорт каражатынын ызы-чуу деңгээли» деген түшүнүктү да киргизүү сунушталууда. Ал унаадан, анын ичинде газ чыгаруу тутумунан чыккан үндү камтыйт.
Ушул мыйзам бузуулар аныкталса, алар жоюлганга чейин унааны пайдаланууга тыюу салуу сунушталууда. Мындан тышкары, алар айдоочуну транспорт каражатын башкаруудан четтетүүгө негиз болот.
Ызы-чуунун кандай деңгээлине жол берилет
Өзүнчө улуттук ченемдерди киргизүү сунушталган жок. Автор Бажы бирлигинин «Дөңгөлөктүү транспорт каражаттарынын коопсуздугу жөнүндө» техникалык регламентине таянууда.
- Маалымкатта өндүрүүчүнүн маалыматтары жок болгон учурда газ чыгаруу тутумунун ызы-чуусуна транспорттун категориясына жараша 96, 98 же 100 дБА чектери колдонулары көрсөтүлгөн.
- Айдоочунун ордун эсептебегенде жүргүнчүлөр үчүн сегизден ашпаган орундуу жеңил унааларга 96 дБА чеги каралган. Ушундай эле чек максималдуу массасы 3,5 тоннага чейинки жүк ташуучу унааларга жана мототранспортко колдонулат.
- Жүргүнчүлөр үчүн сегизден ашык орундуу жана максималдуу массасы беш тоннадан ашпаган транспортко 98 дБА чеги белгиленген. Жүк ташуучу унаалар үчүн бул чек массасы 3,5 тоннадан ашкан, бирок 12 тоннадан ашпаган учурда колдонулат.
- Жүргүнчүлөр үчүн сегизден ашык орундуу жана максималдуу массасы беш тоннадан ашкан транспортко 100 дБА чеги каралган. Ушундай эле чек массасы 12 тоннадан ашкан жүк ташуучу унааларга тиешелүү.
Бул көрсөткүчтөр атайын шарттарда өлчөнүүчү газ чыгаруу тутумунун ызы-чуусуна тиешелүү. Аларды көчөдө же короодо чыккан бардык үндөрдүн уруксат берилген чеги катары кабыл алууга болбойт. Текшерүүдө белгиленген өлчөө ыкмасы сакталууга тийиш.
Ызы-чууну угуп гана баалоого болбойт
Негиздемеде унаа өтө катуу үн чыгарат деген кызмат адамынын жеке пикири жоопкерчиликке тартуу үчүн жетишсиз экени белгиленген. Ызы-чуунун жол берилген чектен ашканы өлчөөлөр менен ырасталышы керек.
Мыйзам бузууну аныктап, жыйынтыгын документтештирүү жана аны жоюу жөнүндө көрсөтмө берүү каралууда. Андан кийин унаа кайра текшерүүдөн өтүүгө тийиш.
Толук эрежелерди министрлер кабинети иштеп чыгышы керек. Ал өлчөөчү приборлорго коюлуучу талаптарды, өлчөө шарттарын жана жыйынтыктарды тариздөө тартибин аныктайт. Ошондой эле мыйзам бузууну жоюу мөөнөттөрүн, кайра текшерүү эрежелерин жана жооптуу органдарды белгилөө зарыл болот.
Мыйзам долбоорунун өзүндө бул жагдайлар толук жазылган эмес. Маселен, оңдоого канча убакыт берилери жана унаа ээси мыйзам бузуу жоюлганын кантип ырастары көрсөтүлгөн эмес.
Ошол эле учурда долбоордо мыйзам бузуу жоюлганга чейин унааны пайдаланууга тыюу салуу түздөн-түз каралган. Маалымкатта кайра текшерүү жөнүндө айтылганы ага чейин унааны айдай берүүгө уруксат берилет дегенди билдирбейт.
Кандай айып пулдар сунушталууда
188 жана 194-беренелердеги колдонуудагы айып пулдардын өлчөмүн жогорулатуу сунушталган жок. Өзгөртүүлөр аларды колдонуу негиздерине тиешелүү.
188-берененин 3-бөлүгүндө газ чыгаруу тутумун кайра жабдуу жана анын үнүн күчөтүүчү жабдууларды орнотуу үчүн жоопкерчиликти тактоо сунушталууда. Нормада техникалык регламенттерге шайкеш келбөө түз көрсөтүлөт. Жеке жактар үчүн айып пул мурдагыдай эле 55 эсептик көрсөткүч бойдон калат.
194-берененин 1-бөлүгүнө ызы-чуусу жол берилген чектен ашкан транспортту башкарууну кошуу сунушталууда. Бул нормадагы айып пулдар да өзгөрбөйт: жеке жактарга 55, юридикалык жактарга 170 эсептик көрсөткүч.
Жаңы айып пулду 198-беренеге киргизүү сунушталууда. Ал техникалык тейлөө же оңдоо учурунда үндү күчөтүүчү жабдууларды орнотууга же газ чыгаруу тутумун техникалык регламенттерди бузуу менен өзгөртүүгө тиешелүү болот. Жеке жактарга 75, юридикалык жактарга 230 эсептик көрсөткүч өлчөмүндө айып пул салынат.
Демек, жоопкерчилик талапка жооп бербеген унааны башкаруу үчүн да, аны кайра жабдуу иштерин аткаруу үчүн да каралат.
Автоустаканаларга газ чыгаруу тутумунун үнүн мыйзамсыз күчөтүүгө тыюу салынат
Транспортту тейлеген жана оңдогон уюмдар менен жеке ишкерлерге түз тыюу киргизүү сунушталууда. Алар өндүрүүчү караштырбаган жана техникалык регламенттерге туура келбеген үндү күчөтүүчү жабдууларды орното алышпайт.
Бул мындай иштерди аткаргандарды да жоопкерчиликке тартууга мүмкүндүк берет. Көзөмөл жолдогу унааларды гана эмес, аларды кайра жабдыган устаканаларды да камтууга тийиш.
Автордун баамында, бизнес үчүн олуттуу түз экономикалык кесепеттер күтүлбөйт. Бирок документтерде устаканалардын мүмкүн болгон чыгымдары эсептелген эмес.
Ызы-чууну көзөмөлдөөгө кетчү чыгымдар азырынча эсептеле элек
Автордун баамында, бюджеттен олуттуу кошумча каражат талап кылынбайт. Бирок текшерүүлөр үчүн ызы-чууну өлчөөчү приборлорду сатып алууга, тейлөөгө жана метрологиялык текшерүүдөн өткөрүүгө каражат керек болушу мүмкүн. Көзөмөл иш-чараларын өткөрүүгө да чыгымдар талап кылынышы ыктымал.
Алардын өлчөмү документтерде көрсөтүлгөн эмес. Канча прибор керек болору жана мамлекеттик органдарда азыр кандай жабдуулар бар экени тууралуу маалымат да жок.
Мүмкүн болгон чыгымдарды тиешелүү мекемелерге мурда эле каралган каражаттардын чегинде, ошондой эле мыйзам уруксат берген башка булактардан жабуу сунушталууда.
Жаңы эрежелердин иш жүзүндө аткарылышы текшерүүчүлөрдүн жабдылышына жана өлчөө тартибине байланыштуу болот. Ансыз ызы-чуунун чектен ашканын так өлчөөлөр менен ырастоо кыйынга турат.