Кыргызстанда имараттарды жана башка объектилерди электр, суу, канализация, жылуулук жана газ менен камсыздоо тармактарына кошуу тартибин өзгөртүү сунушталууда. Жогорку Кеңештин депутаты Улан Примовдун тиешелүү мыйзам долбоору коомдук талкууга коюлду.

Документ «КР шаар куруу мыйзамдарынын негиздери жөнүндө» жана «КР табигый монополиялар жөнүндө» мыйзамдарына өзгөртүүлөрдү киргизүүнү карайт. Анын максаты — техникалык шарттарды (ТШ) алуу жана инженердик тармактарга кошулуу жол-жоболорун ачык-айкын жана алдын ала болжолдоого ыңгайлуу кылуу, ошондой эле жарандар менен бизнес үчүн административдик тоскоолдуктарды азайтуу болуп саналат.

Эмнелерди өзгөртүү сунушталууда?

Негизги жаңылыктардын бири — объектилерди инженердик-техникалык тармактарга жеткиликтүү, өз убагында жана басмырлоосуз (дискриминациясыз) туташтыруу принцибин мыйзам деңгээлинде бекитүү.

Мыйзамда белгиленген талаптар сакталган шартта, куруучуларга жана башка шаар куруу ишмердигинин субъекттерине техникалык шарттарды алуу жана объектини тармактарга туташтыруу укугун кепилдөө мамлекеттин милдети катары сунушталууда.

Ошол эле учурда, техникалык шарттарды берүүдөн же объектини туташтыруудан баш тартуу чечиминде мыйзамдардын тиешелүү ченемдерине шилтемелер менен конкреттүү жагдайлар жана себептер көрсөтүлүшү керек.

Демилгечилер учурда туташтыруу тартибинин басымдуу бөлүгү мыйзам алдындагы актылар менен жөнгө салынарын белгилешет. Ал эми инженердик инфраструктурага туташуу мүмкүнчүлүгү курулуш жана инвестициялык долбоорлорду ишке ашыруу мөөнөтүнө, объектилерди пайдаланууга берүүгө жана ишкердик ишмердикти баштоого түздөн-түз таасир этет.

Монополисттер туташтыруу эмне үчүн мүмкүн эместигин түшүндүрүүгө милдеттендирилет

Мыйзам долбоорунда биринчи жолу «туташтыруунун техникалык мүмкүнчүлүгү» деген түшүнүктү бекитүү сунушталууда. Бул табигый монополия субъектинде коопсуздук, ишенимдүүлүк жана кызмат көрсөтүүнүн сапаты боюнча талаптарды сактоо менен объектини туташтырууга мүмкүндүк берген бош кубаттуулуктун жана тармактардын өткөрүү жөндөмдүүлүгүнүн болушун билдирет.

Ошол эле учурда, зарыл болгон кубаттуулукту жана өткөрүү жөндөмдүүлүгүн тармактарды өнүктүрүү, реконструкциялоо же модернизациялоо аркылуу түзүүгө мүмкүн болгон жагдайды да техникалык мүмкүнчүлүк катары кароо сунушталууда.

Эгерде техникалык мүмкүнчүлүк жок болсо, табигый монополия субъекти керектөөчүгө жүйөлүү (негиздүү) корутунду берүүгө милдеттүү болот.

Анда туташтыруу мүмкүн эместигинин себептери, бош кубаттуулук жана туташтыруу үчүн зарыл болгон кубаттуулук тууралуу маалыматтар, ошондой эле эгер мүмкүн болсо, туташтырууга техникалык мүмкүнчүлүк түзө турган иш-чаралар жөнүндө маалымат көрсөтүлүшү керек.

Ошентип, арыз ээси себеби түшүндүрүлбөгөн формалдуу баш тартуу жообун албайт. Ал объектини эмне үчүн туташтыруу мүмкүн эместиги жана көйгөйдү чечүү үчүн кандай чаралар талап кылынары жөнүндө так маалымат ала алат.

Баш тартууларга көзөмөл күчөтүлөт

Түзөтүүлөр табигый монополия субъекттеринин ишмердүүлүгүнө мамлекеттик көзөмөлдү күчөтүүнү да карайт.

Көзөмөлдөөчү органдар туташтыруудан баш тартуунун канчалык негиздүү экенин, техникалык мүмкүнчүлүк жөнүндө маалыматтын берилишин, ошондой эле белгиленген шарттар менен мөөнөттөрдүн сакталышын текшере алышат.

Табигый монополия субъекттеринин өздөрүн керектөөчүлөргө туташтыруу тартиби жана мөөнөттөрү, ошондой эле техникалык мүмкүнчүлүктүн бар-жогу тууралуу толук жана так маалымат берүүгө милдеттендирүү көздөлүүдө.

Маалымкат-негиздемеде баш тартуу учурунда кеңири маалыматтын жоктугу арыз ээси үчүн белгисиздикти жаратары айтылат. Тактап айтканда, ал тармакта бош кубаттуулук бар-жогун, кандай техникалык чектөөлөр бар экенин жана аларды инфраструктураны кайра куруу же модернизациялоо жолу менен жоюуга мүмкүнбү же жокпу, билбей калышы ыктымал.

Бул өзгөчө бизнеске тиешелүү, анткени тармактарга кошулуунун кечиктирилиши инвестициялык долбоорлорду ишке ашыруу мөөнөтүнө, чыгашаларга жана чарбалык ишмердиктин башталышына терс таасирин тийгизиши мүмкүн.

Ошол эле учурда, мыйзам долбоору инженердик тармактарга кошулуунун колдонуудагы тартибин жокко чыгарбайт жана техникалык талаптарды өзгөртпөйт. Болгону мыйзамда арыз ээлери үчүн негизги кепилдиктерди жана баш тартуу чечимдерин негиздөө талаптарын түздөн-түз бекитүү сунушталууда.

Иштеп чыгуучулардын эсебинде, документтин кабыл алынышы процедуралардын ачыктыгын жогорулатууга, административдик тоскоолдуктарды жана коррупциялык тобокелдиктерди кыскартууга, ошондой эле курулуш жана инвестициялык долбоорлорду ишке ашыруу шарттарын алдын ала болжолдоого ыңгайлуу кылууга шарт түзөт.

Мыйзам кабыл алынган учурда Министрлер кабинети үч айдын ичинде өзүнүн ченемдик укуктук актыларын ага шайкеш келтириши керек.

Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып он күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.

Анара Мамытова