9–10-сентябрда Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде «Улуу Алтайдын түрк элдеринин тарыхый-маданий мурасы: изилдөөнүн жана жаш муунга жеткирүүнүн заманбап багыттары» аттуу усулдук семинардын күзгү сессиясы өттү. Аны Россия жана Кыргызстандын илим министрликтери, Алтай мамлекеттик университети, «Улуу Алтай» алтаистика жана түркология илимий-билим берүү борбору, КУУ жана КР УИАнын Тарых институту уюштурушту.

Бишкек, Ош жана башка аймактардан келген 50гө жакын ЖОЖ окутуучулары жана мектеп мугалимдери Алтай мамлекеттик университетинен кошумча кесиптик билим берүү боюнча сертификаттарга ээ болушту.

Бул эмне үчүн маанилүү?

Семинардын негизги максаты — илимдеги жаңы ачылыштар менен мектеп окуу китептериндеги маалыматтардын ортосундагы ажырымды жоюу. Аталган борбордун директору, АлтМУнун профессору Юлия Лысенко маселени мындайча түшүндүрдү:

«Тарых мугалимдери жыл сайын жаңыланбай турган окуу китептери менен сабак беришет. Ал эми бул аралыкта Улуу Алтайдын, айрым элдердин жана мамлекеттердин тарыхы боюнча жаңы билимдер тынымсыз топтолууда. Мугалимдердин мындай маалыматтарды ыкчам алып турушу өтө маанилүү. Илим — бул коомдун байлыгына айланып, ага кызмат кылышы керек болгон жаңы билим», — деди ал.

Борбордун КУУдагы өкүлчүлүгүнүн директору, профессор Жамыйкат Өмүрова быйыл борбор биринчи жолу мектеп мугалимдери менен системалуу түрдө иштей баштаганын белгиледи — буга чейин кызматташтык ЖОЖдор менен гана чектелип келген.

«Мектептерде археология жана этнография көбүнчө жаңы маалыматтарды эске албаган салттуу булактар боюнча окутулат. Бирок археологияда тынымсыз маанилүү ачылыштар болуп турат. Бардык катышуучулар заманбап изилдөөлөргө өзгөчө кызыгуусун билдиришти», — деди ал.

Программа

Эки өлкөнүн алдыңкы окумуштуулары лекцияларды окушту. АлтМУнун профессору Николай Серегин Борбор Азиянын эрте орто кылымдагы түрктөрүнүн археологиясы тууралуу айтып берди. Тарых илимдеринин доктору, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин профессору Кубат Табалдиев археологиялык булактар боюнча түрк кагандыктарынын тарыхына токтолду. Юлия Лысенко борбордун 2026-жылдагы иштеринин жыйынтыгын жана көчмөн коомдорду изилдөө методологиясын тааныштырды. КУУнун улук окутуучусу Саадат Шерматова эмоционалдык интеллект жана тарыхчылардын кесиптик чарчоосун алдын алуу боюнча лекция өттү.

Семинардын жыйынтыгында А. Токомбаев атындагы №24 мектеп-гимназиясына түрк цивилизациясынын тарыхы боюнча илимий жана окуу адабияттары тапшырылып, аталган мектепте «Улуу Алтайдын түрк дүйнөсү» аттуу тематикалык кабинет ачылды.

Келечектеги пландар

Иш-чаранын жыйынтыгы боюнча үч конкреттүү долбоор белгиленди. Октябрь айында окуучулар арасында түркология боюнча илимий иштердин сынагы башталат — жеңүүчүлөр 2027-жылдын Нооруз майрамына карата жарыяланып, сыйлыктар Барнаулдагы V Эл аралык алтаистика форумунда тапшырылат. Ошондой эле КР Улуттук тарых музейи менен биргелешкен фотокөргөзмө өткөрүү жана семинарларды республиканын аймактык мектептерине кеңейтүү пландалууда.