2025-жылдын башынан бери жаңжалдар жана гуманитардык кризистер болуп жаткан аймактарда жашаган кеминде бир миллион аял жана кыз эл аралык каржылоонун кескин кыскарышынан улам жашоо үчүн маанилүү болгон гуманитардык жардамга жетүү мүмкүнчүлүгүнөн ажырады. Бул тууралуу БУУнун «БУУ-Аялдар» түзүмүнүн жаңы баяндамасында айтылат.

Изилдөө жаңжалдар жана кризистерден жабыркаган 52 өлкөдөгү аялдар жетектеген жана аялдардын укуктарын коргоо боюнча иш алып барган 855 уюмдун сурамжылоосуна негизделген. Баяндаманын авторлору тышкы жардамдын тарыхтагы эң чоң кыскарышы аялдар менен кыздарга биринчи болуп жардам көрсөткөн уюмдардын ишине олуттуу коркунуч жаратып жатканын белгилешет.

Изилдөөгө ылайык, учурда дүйнө жүзү боюнча болжол менен 120 миллион аял жана кыз гуманитардык жардамга жана коргоого муктаж. Сурамжылоого катышкан уюмдардын 84 пайызы 2025-жылдын январынан бери жардам сурап кайрылгандардын саны көбөйгөнүн билдиришкен.

Ошол эле учурда уюмдардын дээрлик 90 пайызы учурдагы суроо-талапты камсыздай албай жатканын, ал эми 40 пайызы жакынкы бир жыл ичинде ишин толугу менен же убактылуу токтотууга аргасыз болушу мүмкүн экенин айтышкан.

Каржылоонун кыскарышынын кесепеттери азыртан эле байкала баштады. Уюмдардын жарымы күтүү тизмесин киргизүүгө же жардам сурагандарга баш тартууга аргасыз болгон. Баяндаманын маалыматына ылайык, респонденттердин 92 пайызы аялдардын арасында жакырчылык күчөгөнүн, ал эми 82 пайызы мектепти таштаган кыздардын саны көбөйгөнүн билдиришкен.

Өзгөчө гендердик зомбулуктун күчөшү тынчсыздандырууда. Баяндамага ылайык, 2025-жылы жаңжалдарга байланыштуу сексуалдык зомбулук фактыларынын саны эки эсеге көбөйгөн. Ошол эле учурда уюмдардын 86 пайызы гендердик зомбулуктун көбөйгөнүн билдирсе, дээрлик үчтөн экиси аялдар үчүн коопсуз жайлар жабылганын же алардын саны кыйла азайганын белгилешкен.

«БУУ-Аялдар» түзүмү эл аралык донорлорду аялдар уюмдарын каржылоону сактап калууга чакырып, алар гуманитардык жардам көрсөтүүдө, аялдардын укуктарын коргоодо жана жабыркаган коомчулуктарды калыбына келтирүүдө негизги роль ойной турганын белгиледи.