АКШ президенти Дональд Трамп кесипкөй дипломат Стивен Гиллендин талапкерлигин АКШнын Кыргызстандагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу элчиси кызматына көрсөттү. Reporter.kg талапкер, анын дипломатиялык карьерасы жана чет өлкөлөрдө абакка түшкөн жана барымтага алынган америкалыктарды бошотуу боюнча сүйлөшүүлөргө катышуусу тууралуу эмнелер белгилүү экенин топтоду.

Гиллендин талапкерлиги 2026-жылдын 7-августунда АКШ Сенатына жөнөтүлгөн. 17-сентябрда ал Сенаттын Эл аралык мамилелер боюнча комитетинде угуудан өттү. Эми анын талапкерлигин Сенат бекитиши керек, андан соң расмий дайындоо ишке ашат.

2025-жылдан бери Гиллен АКШнын Мамлекеттик департаментинин Африка иштери боюнча бюросунда улук кеңешчи кызматын аркалап келет.

Ал кеңешчи рангындагы АКШнын Жогорку дипломатиялык кызматынын кадрдык кызматкери болуп саналат. Буга чейин дипломат Сомалинин Могадишо шаарындагы АКШ элчилигинде дипломатиялык миссиянын башчысынын орун басары болгон.

Анын эмгек жолунда Беларусь, Босния жана Герцеговина, Ирак, Түндүк Македония жана Сомалиде иштөө тажрыйбасы бар. Бирок анын карьерасындагы эң көрүнүктүү барактардын бири чет өлкөлөрдө кармалып турган америкалыктарды бошотуу боюнча сүйлөшүүлөр менен байланыштуу.

Гиллендин дипломатияга келиши

Гиллен Аризона штатынын университетинде мурдагы Советтер Союзуна байланышкан адистик боюнча үч бакалавр даражасын, андан кийин Жоржтаун университетинде эки магистрлик даражаны алган.

Жоржтаун, Гиллендин эскерүүсү боюнча, анын кыялындагы университет болгон. Ага эң чоң таасир эткен окутуучулардын бири — ар кайсы жылдары АКШнын Пакистандагы, Конго Демократиялык Республикасындагы жана Сомалидеги элчиси кызматын аркалаган америкалык дипломат Роберт Оукли.

Дал ушул Оукли өз студентине дипломатиялык кызматка өтүүнү бир нече ирет кеңеш кылган.

Гиллен өзү башында дипломатиялык карьераны тандоодон күмөн санаган. 1996-жылы университетти аяктагандан кийин ал эки жылын Түндүк Македонияда өткөргөн — алгач Фулбрайт программасы боюнча, андан кийин Косоводогу согуш жана качкындар кризиси учурунда АКШ Мамдепартаменти менен келишимдин негизинде иштеген. Бул мезгилде ал ошол кездеги мамлекеттик катчы Мадлен Олбрайтты качкындардын лагерлерин кыдыруу сапарында коштоп жүргөн.

Вашингтонго кайтып келгенден кийин Гиллен Жоржтаун университетинде коопсуздукту изилдөө багыты боюнча экинчи магистрдик даражасын алган. 2004-жылы ал дипломатиялык кызматкерлер үчүн сынак тапшырып, АКШнын дипломатиялык корпусуна кошулган. Кийинчерээк ал бул кадамын «мүмкүн болгон эң мыкты чечим» деп атаган.

Минск, Сараево жана Иракка үч жолку иш сапар

Гиллендин карьерасынын басымдуу бөлүгү саясий жана аскердик кризистерди башынан өткөргөн өлкөлөрдө жана аймактарда өттү.

Ал Беларуста жана Босния жана Герцеговинада саясий маселелер жана адам укуктары боюнча иштеген, Иракта америкалык жарандар менен иштөө бөлүмүн жетектеген.

Кийинчерээк АКШнын Эрбиль шаарындагы Башкы консулдугунун жетекчисинин орун басары болуп, Ирак иштери боюнча башкармалыктын саясий бөлүмүн жана Левант иштери боюнча башкармалыктын Сирия багытын жетектеген.

Жалпысынан Гиллен Иракка үч жолу жөнөтүлгөн. Анын эскерүүсү боюнча, 2008-жылы Багдаддагы катары менен эки командировкасы учурунда америкалык элчиликтин айланасы дээрлик күн сайын ракеталык аткылоолорго кабылып турган.

Гиллен мындай кооптуу кызматтарды тандаганын олуттуу кризистин босогосунда турган өлкөлөрдө жана аймактарда өзүн көбүрөөк пайдалуу сезе тургандыгы менен түшүндүргөн.

«Бул салттуу дипломатия эмес, бирок менин карьерам да, жүрөгүм да дал ушундай дипломатияга тартып турду», — деген ал.

Вашингтондо Гиллен Демократия, адам укуктары жана эмгек боюнча бюродо мамлекеттик катчынын жардамчысынын орун басары жана Жакынкы Чыгыш иштери боюнча башкармалыктын директору кызматтарын аркалаган.

Гиллен америкалыктарды бошотууга кантип көмөктөшкөн?

2021-жылы Гилленге АКШ президентинин барымтадагылар боюнча атайын өкүлү Роджер Карстенстин орун басары болуу сунушу түшкөн.

Бул убакытка чейин анын мындай иштер боюнча тажрыйбасы бар эле. Жакынкы Чыгыш иштери боюнча бюродо иштеп жүргөндө Гиллен 2012-жылы Сирияда кармалган америкалык журналист жана Жоржтаун университетинин бүтүрүүчүсү Остин Тайстын тагдыры менен алектенген. Атайын өкүлдүн кеңсесине өткөндөн кийин да анын ишин уланткан.

Гиллендин милдетинин олуттуу бөлүгү АКШнын ар кандай федералдык ведомстволорунун аракеттерин координациялоодон, Улуттук коопсуздук кеңешинин жыйындарына катышуудан жана барымтадагыларды бошотуу боюнча сүйлөшүүлөргө карата мүмкүн болгон варианттарды даярдоодон турган.

Бул кызматта үч жарым жыл ичинде ал чет өлкөлөрдө кармалган америкалыктарды бошотуу боюнча көптөгөн сүйлөшүүлөргө катышкан.

Эң белгилүү окуялардын бири америкалык WNBA баскетболчусу Бриттни Грайнердин иши болду. Жоржтаун университети Гиллен аны бошотууга алып келген сүйлөшүүлөргө түздөн-түз катышканын белгилейт.

Грайнердин бошотулушу

Эске салсак, Бриттни Грайнер 2022-жылдын февралында Москвадагы Шереметьево аэропортунда кармалган. Спортчунун жүгүнөн электрондук тамекилердин картридждеринде камтылган баңги заты — каннабис майы (гашиш майы) табылган. Ага баңги заттарын ири өлчөмдө сактоо жана контрабанда боюнча айып коюлуп, 2022-жылдын августунда Химки шаардык соту Грайнерди жалпы режимдеги колонияга 9 жылга эркинен ажыраткан.

Өз кезегинде, Америка бийлиги баскетболчуну негизсиз кармалган деп эсептеп, аны бошотууну талап кылган.

Сүйлөшүүлөр бир нече айга созулган. 2022-жылдын жайында АКШ Мамдепартаменти Орусия тарапка эки америкалыкты — Грайнер менен Пол Уиланды бошотууну караган сунуш киргизген. Кийинчерээк Вашингтон Москвага башка варианттарды да сунуштаган, бирок экөөнү тең бир убакта бошотуу боюнча келишимге жетишүү мүмкүн болгон эмес.

2022-жылдын 8-декабрында Грайнер АКШ менен Орусиянын ортосундагы соттолгондорду алмашуунун натыйжасында бошотулган. Анын ордуна АКШ америкалык түрмөдө жазасын өтөп жаткан Орусиянын жараны Виктор Бутту бошоткон. Кийинчерээк АКШ Мамлекеттик департаменти дал ушул келишим алмашууга негиз болгонун расмий тастыктаган.

Өткөрүп берүү БАЭде (Бириккен Араб Эмираттарында) болгон. Ошол кездеги мамлекеттик катчы Энтони Блинкен барымтадагылар боюнча президенттин атайын өкүлүнүн командасына өзүнчө ыраазычылык билдирип, процессти уюштурууда БАЭнин жардамын белгилеген. Бул командада Гиллен да иштеген. Жоржтаун университетинин маалыматы боюнча, ал Грайнерди бошотуу боюнча сүйлөшүүлөргө түздөн-түз катышкан.

Ал АКШга кайтып келгенден бир нече ай өткөндөн кийин, Гиллен жана команданын башка кызматкерлери спортчу менен Washington Mystics жана Phoenix Mercury командаларынын ортосундагы WNBA беттешинде жолугушкан.

Ошол учурда америкалык тарап Грайнер менен бирге Пол Уиланды бошото алган эмес. Мамдепартамент Орусия тарап анын ишин башкача карап, сунушталган схемага макул болбогонун билдирген. Уиланды бошотуу боюнча иштер андан ары улантылган.

Кийинчерээк Гиллен мындай сүйлөшүүлөр тынымсыз эмоционалдык көтөрүлүштөр жана төмөндөөлөр менен коштолгонун айтып берген. Бир адамдын эркиндикке чыгышы бир үй-бүлө үчүн бакыт алып келсе, ошол эле учурда ага башка америкалыктардын жакындарына чалып, алардын туугандарын азырынча үйгө кайтаруу мүмкүн болбой жатканын кабарлоого туура келген.

«Бул жолу жакыныңызды кайтарып келе албаганыбызга абдан өкүнөм, бирок биз аракетибизди уланта беребиз», — деп Гиллен үй-бүлөлөр менен болгон оор сүйлөшүүлөрүн сүрөттөгөн.

Пол Уиландын бошотулушу

Мындай адамдардын бири 2018-жылдан бери Орусияда камакта жаткан Пол Уилан болгон. Гиллен аны бошотуунун үстүндө үч жылдай иштеп, бул аралыкта америкалыктын үй-бүлөсү менен абдан жакындашып кеткен.

Уилан 2024-жылдын 1-августунда жети өлкөнүн ортосундагы соттолгондорду ири масштабда алмашуунун алкагында башка америкалыктар, анын ичинде The Wall Street Journal гезитинин журналисти Эван Гершкович менен бирге бошотулган. Бул процессти уюштурууга АКШ президентинин барымтадагылар боюнча атайын өкүлүнүн командасы катышкан.

Reporter.kg’нин маалымкаты: Эван Гершкович — америкалык журналист, The Wall Street Journal басылмасынын кабарчысы. 2023-жылдын мартында ал Екатеринбургда тыңчылык боюнча айыпталып кармалган. 2024-жылдын июлунда Орусиянын соту аны катуу тартиптеги колонияга 16 жылга эркинен ажыраткан; Гершкович өзү күнөөсүн мойнуна алган эмес.

Гиллен Уиландын бошотула тургандыгы тууралуу Вашингтондон Могадишого сапарга чыгуу үчүн буюмдарын жыйнап жаткан кезде билген.

«Уиландын үй-бүлөсү менен болгон сүйлөшүү бул ирет таптакыр башкача, кубанычтуу болду. Бул Могадишого кетер алдында барымтадагылар боюнча атайын өкүлдүн орун басары катары менин ишимдин жакшы жыйынтыгы болду», — деп эскерет дипломат.

7-октябрдан кийин Гиллендин Израилдеги иши

2023-жылдын 7-октябрындагы кол салуудан кийин ошол кездеги мамлекеттик катчы Энтони Блинкен Тель-Авивге жасаган сапарында Гилленден Израилде калууну суранган. Анын милдети барымтадагылар боюнча сүйлөшүүлөргө көмөктөшүү жана Газа секторунда ХАМАС тарабынан кармалып турган америкалыктардын үй-бүлөлөрү менен иш алып баруу болгон.

Ошол эле жылдын октябрь айында Гиллен ФБР кызматкери менен бирге 7-октябрдагы барымтага алуудан кийин Газадан бошотулган америкалык туткундардын алгачкы тобуна кирген Натали Раанан менен баарлашкан.

Израилдеги барымта кризиси учурунда жабыркагандарга көрсөткөн көмөгү үчүн Гиллен ФБР директорунун өзгөчө кызматы үчүн сыйлыгына татыган. Ал ошондой эле согуштан кийинки Боснияда жер которгон адамдардын коопсуз кайтып келишине салым кошкону үчүн АКШ Мамдепартаментинин Уоррен Кристофер атындагы сыйлыгы менен сыйланган.

Тилдер жана постсоветтик мейкиндиктеги тажрыйба

Кыргызстандагы ыктымалдуу кызматы үчүн Гиллендин постсоветтик аймактагы тажрыйбасы да маанилүү. Аризона университетинде окуп жүргөндө анын адистиги мурдагы Советтер Союзу менен байланыштуу болгон, кийинчерээк ал Беларуста иштеген.

АКШ Сенатына берилген маалыматтарга ылайык, Гиллен бир нече тилди, анын ичинде орус, босния-хорват-серб жана македон тилдерин эркин билет.

Эми анын дипломатиялык таржымалында Кыргызстан пайда болушу ыктымал. Бирок элчилик кызматка расмий дайындалышы үчүн Гиллендин талапкерлиги АКШ Сенатында бекитүү процедурасынан өтүшү керек.

Анара Мамытова

Рубрики: Жаңылыктар, Коом, Макалалар, эксклюзив

Теги: АКШ, Кыргызстан, Орусия, Стивен Гиллен