Бостериде өткөн VII Кыргыз-Орус экономикалык форумунда Кыргызстандын Министрлер Кабинетинин мурдагы төрагасы Акылбек Жапаров сөз сүйлөдү. Ал соңку беш жылда Кыргызстан 9–10% деңгээлинде экономикалык динамиканы көрсөтүп жатканын белгилеп, Азия өлкөлөрүнүн ийгиликтери тууралуу айтканда бул көрсөткүч көп учурда унутулуп калаарына өкүнүчүн билдирди.

Акылбек Жапаров дал ушул аянтчада мурда да бир суроону көтөргөнүн эске салды: эмне үчүн өз валютасы, алтын-валюта кору, энергетикалык ресурстары жана кенен рыногу бар мамлекеттер үчүнчү өлкөнүн эсептешүү бирдигине ушунча убакыт бою көз каранды болуп келген? Анын айтымында, валютанын күчү анын физикалык алып жүрүүчүсүнүн өздүк наркы менен эмес, ишеним, институттардын сапаты жана финансы рыногунун тереңдиги менен аныкталат — ал эми бүгүнкү күндө эл аралык эсептешүүлөрдү диверсификациялоо процесси мурда эле башталган: Россия менен Кытайдын ортосундагы эсептешүүлөрдүн 90%дан ашыгы улуттук валюталарда жүргүзүлүүдө.

МинКабдын мурдагы башчысы Кыргызстан үчүн чечим кабыл алуу ылдамдыгы эбак эле административдик стиль маселеси болуудан калып, улуттук атаандаштыкка жөндөмдүүлүк маселесине айланганын баса белгиледи. Ал бир нече жыл мурда дал ушул аянтчада айткан пикирин эске салды: эгер мурда чоң балык кичинекей балыкты жесе, бүгүн тез балык жай балыкты жутат. Анын айтымында, президент Садыра Жапаровдун жетекчилиги астында ондогон жылдар бою талкууланып, кийинкиге калтырылып келген маселелер чечилип, иш жүзүндө ишке ашырыла баштады — Кытай–Кыргызстан–Өзбекстан темир жолунун курулушу кызуу жүрүп жатат, Камбар-Ата-1 ГЭС долбоору алдыга жылдырылууда, ошондой эле башка ири транспорттук, энергетикалык жана инфраструктуралык долбоорлор ишке ашырылууда.

Ошол эле учурда Жапаров жалгыз гана ылдамдык жетишсиз экенин белгиледи — азыркы экономика татаал, өз ара көз каранды системанын мүнөздөмөлөрүн көрсөтүүдө, мында локалдык мүчүлүштүктөр дүйнөнүн башка бөлүктөрүндө чынжыр сымал кесепеттерди жаратышы мүмкүн. Мисал катары ал Wildberries логистикалык платформасынын айланасындагы жакынкы кырдаалды келтирди: Россиядагы объекттер жабыркаганы менен, экономикалык зыян анын чек арасы менен гана чектелбестен, башка өлкөлөрдүн ишкерлерине да тийди. Анын айтымында, ушуга окшош өз ара көз карандылыкты күйүүчү-майлоочу майлар рыногунан да көрүүгө болот — евразиялык мейкиндиктин бир бөлүгүндөгү мүчүлүштүктөр коңшу өлкөлөрдөгү күйүүчү майдын жана азык-түлүктүн баасына таасирин тийгизиши мүмкүн.

МинКабдын мурдагы башчысы глобалдык туруксуздук шартында экономикалык ийгиликтин маанилүү көрсөткүчү катары резильенттүүлүк — экономиканын тышкы соккуларга туруштук берүү жана үзгүлтүккө учураган байланыштарды тез арада калыбына келтирүү жөндөмү болуп саналат деп эсептейт. Анын пикиринде, соода жүгүртүүнү жана инфраструктураны жөн гана жогорулатуу жетишсиз — ошол эле учурда системанын структуралык аялуулугун азайтуу, камдык маршруттарды жана корлорду түзүү, камсыздоону диверсификациялоо жана чек ара аралык камсыздандырууну өнүктүрүү зарыл.

Жапаров глобалдык туруксуздук Борбордук Азия үчүн сейрек кездешүүчү мүмкүнчүлүктөр терезесин ачып жатканын белгиледи — дүйнөлүк соода маршруттары кайра кайра багытталып жаткан фондо Россия, Кытай, Борбордук Азия, Түштүк Азия жана Жакынкы Чыгыш ортосундагы байланыштардын мааниси өсүүдө. Бирок, анын айтымында, мындай мүмкүнчүлүктөрдүн убактысы чектелүү: темир жол куруп, бирок бажыда жогорку чыгымдарды сактап калууга болот же жүктү жеткирүү убактысын кыскартып, бирок банктык төлөмдөрдү жумалап жүргүзүүгө туура келет.

Сөзүн жыйынтыктап жатып, ал XXI кылымда жөн гана экономикалар эмес, институттук системалар — алардын тобокелчиликтерди алдын ала көрө билүү, чечимдерди тез кабыл алуу жана бузулган байланыштарды биргеликте калыбына келтирүү жөндөмү атаандашарын билдирди. Эгер XX кылымда аймак, сырьё жана капитал башкы стратегиялык ресурс деп эсептелсе, XXI кылымда мындай ресурска мамлекеттин убакытты текке кетирбөө жөндөмү айланууда.