Кыргызстандын президентинин өзгөчө тапшырмалар боюнча атайын өкүлү Бакыт Төрөбаев VII Кыргыз-Орус экономикалык форумундагы «Өнөр жай кооперациясы: меморандумдардан заводдорго карай» сессиясында сөз сүйлөдү.

Ал мурдагы күнү Примаков окууларында ЕАЭБдин иши тууралуу — тактап айтканда, пайыздык ченди субсидиялоо механизми бир эле учурда үч мамлекеттин катышуусун талап кылып, аны колдонууну көп учурда татаалдаштырып жатканы тууралуу маселе көтөрүлгөнүн белгиледи. Төрөбаев механизм натыйжалуу иштеши үчүн бул процедураны өзгөртүүнү жана эки тараптуу катышууга — мисалы, Россия менен Кыргызстанга гана — уруксат берүүнү сунуштады. Ал ошондой эле өлкөлөр ортосундагы соода жүгүртүүнү 5 миллиард долларга чейин жеткирүүдөгү көйгөйдү эске салып, Россияга продукция жеткирип турган, бирок эч кандай түшүндүрмөсүз капысынан жеткирүү токтотулуп калган «Нур» заводун мисал катары келтирди.

Сессиянын «Меморандумдардан заводдорго карай» деген аталышы тууралуу айтып жатып, Төрөбаев вице-премьер болуп иштеген төрт жыл ичинде бир топ меморандумдарга кол койгонун, алар чиновниктер үчүн көп учурда жөн гана жумуш тууралуу формалдуу отчёт болуп каларын моюнга алды. Анын айтымында, мындай макулдашуулардан конкреттүү натыйжаларга өтүү мезгили келди.

Ал экономикалык өсүш статистикасын келтирди: акыркы 5 жылда Кыргызстандын ИДПсы жылына 8–10%га өсүүдө, 2025-жылы өнөр жай болжол менен 10%га өскөн, ал эми 2026-жылдын биринчи жарым жылдыгында өнөр жай өндүрүшү 12%га, анын ичинде кайра иштетүү өнөр жайы — 15,1%га көбөйгөн. Төрөбаевдин айтымында, өлкөдө жыл сайын 100дөн ашык жаңы чакан, орто жана ири ишканалар ачылууда жана бул көрүнүш катары менен үчүнчү жыл кайталанууда.

Ал инвесторлорду колдоо механизмдери — Кыргыз-Орус өнүктүрүү фонду жана инвестор менен бирге капиталга кирип, тобокелчиликтерди тең бөлүшө турган жаңы Улуттук инвестициялык фонд тууралуу айтып берди. Төрөбаев өлкөдө өнөр жай инвесторлору үчүн өнөр жай зоналарына жана индустриалдык парктарга 13 миң гектарга чукул жер трансформацияланганын, ал жерлерге 2027-жылдан тарта бардык керектүү инфраструктура — электр энергиясы, жолдор жана суу менен камсыздоо системасы тартыларын баса белгиледи.

Президенттин атайын өкүлү өнөр жай кооперациясы үчүн келечектүү тармактарды белгиледи — айыл чарба продукциясын терең кайра иштетүү, жеңил өнөр жай, чакан гидроэнергетика, курулуш материалдарын өндүрүү, станок куруу жана айыл чарба машинасын куруу. Ал ошондой эле аймактардын адистешүүсү тууралуу айтып берди: Чүй облусу агроөнөр жай паркы жана логистикалык хаб үчүн, Жалал-Абад облусу — курулуш материалдары жана тоо-кен тармагы үчүн, Нарын жана Талас облустары — чакан ГЭСтер үчүн, Баткен облусу — мөмө-жемиш продукцияларын кайра иштетүү үчүн, Ысык-Көл облусу — экологиялык жактан таза продукцияны кайра иштетүү үчүн, Ош облусу — агроөнөр жай кластерлери жана текстиль үчүн келечектүү.

Төрөбаев Кытай менен болгон өткөрүү пункттары аркылуу жүк агымынын өсүш цифраларын келтирди — эгерде 2022-жылы Эркечтам жана Торугарт аркылуу 50 миңге жакын автотранспорт өткөн болсо, 2026-жылга карата болжолдоолор боюнча бул көрсөткүч 300 миңге чейин өсөт. Ал ошондой эле жылына 20 миллион тоннага жакын жүк ташуу болжолдонгон Кытай–Кыргызстан–Өзбекстан темир жолунун курулушун эске салды.

Атайын өкүлдүн айтымында, жыл башынан бери ал өлкөнүн бардык аймактарын кыдырып, бизнес-коомчулук менен баарлашып чыккан — натыйжада 316 миллиард сомдон ашык суммага 300гө чукул инвестициялык долбоор каралган. Төрөбаев россиялык бизнес үчүн конкреттүү сунушун калыптандырды: кыргыз тарап жер тилкелерин, даяр инфраструктураны, өнүктүрүү институттары аркылуу каржылоону, мамлекеттик кепилдиктерди жана өзгөчө экономикалык зоналардын жеңилдетилген салык режимин берүүгө даяр, ал эми россиялык тарап — технологияларды, жабдууларды, инжинирингдик компетенцияларды жана сатуу рынокторуна чыгууну камсыз кылат.

Ал Кыргызстан илимий-техникалык потенциалдын жетишсиздигин тартып жатканын жана жөн гана инвестиция тартууга эмес, Россия менен биргелешкен өндүрүшкө кызыкдар экенин белгиледи. Атайын өкүл эки өлкөнүн жалпы тарыхын жана тилин, ошондой эле өлкөлөр ортосундагы төлөмдөрдүн 90%га жакыны рубль менен өтүп жатканын эске салды. Төрөбаев сөзүн жыйынтыктап жатып, меморандумдардан заводдорго, сүйлөшүүлөрдөн — инвестицияларга жана ниетибизден — биргелешкен өндүрүшкө өтүүгө чакырды.