Иран, анын куралдуу күчтөрү жана эли, албетте, жеңишке жетти, бирок бул согуштук аракеттердин экинчи раунду гана болчу — убактылуу болсо да, баары бир жеңиш, деди коопсуздук маселелери боюнча эксперт, атайын кызматтын ардагери Нурлан Досалиев.

Бишкекте эл аралык кырдаалга жана анын Борбордук Азия аймагына тийгизген таасирине арналган «Каршылык көрсөтүү идеяларынын уландысы жана адилеттүү дүйнөлүк тартип: эмне үчүн АКШ жана Израиль Иранга каршы согушта жеңилди» аттуу тегерек столдо сүйлөгөн сөзүндө эксперт Кыргызстандын бийлиги көңүл буруусу керек болгон жагдайларды санап өттү.

Анын айтымында, алдыда бизди согуштук аракеттердин кайталанышы күтүп турат, ошондой эле эскалациянын жаңы деңгээли, жаңы кыйратуучу куралдарды колдонуу жана башка көптөгөн нерселер сөзсүз болот.

«Иран тез арада кайра түзүлүүгө, өзүнүн мамлекеттик башкаруу системасын — аскердик да, жарандык да тармагын кайра жаңыртууга жөндөмү жогору экенин көрсөттү. Багыттарды тез алмаштыруу, аракеттерди тез арада оңдоо, кырдаалга, айрыкча согуш шартына ыңгайлашуунун жогорку жөндөмдүүлүгү — бул өтө баалуу нерсе», — деди Досалиев.

Ал аскердик-коргонуу базисинин бар экендигин өзгөчө белгилеп, бул көп жылдык тажрыйбасыз мүмкүн эмес экенин баса белгиледи. Анын пикиринде, бул жерде тиешелүү кадрларды: инженердик, аскердик, атайын кызматтардын жана башка кадрларды даярдоодо маркум аятолла Хаменеинин жеке эмгеги өтө чоң.

«Ирандын феномени — ал аскердик потенциалын гана көрсөтө албастан, эң негизгиси, эл аралык агрессия элдин рухий күчүнө туш болгонунда. Менимче, биз бул феноменди СССР кулагандан бери унутуп калдык окшойт. Акыркы 35-36 жылдын ичинде биринчи жолу бүткүл дүйнө биз эбак унутуп калган нерсени — Улуу Ата Мекендик согуш учурунда, Экинчи дүйнөлүк согуштун тажрыйбасында болгон нерсени көрдү», — деп эсептейт Досалиев.

Анын пикиринде, Иран дал ушуну — коомдун моралдык-адеп-ахлактык негиздерин, элдин рухий күчүн жана ички пикир келишпестиктерге карабастан тез биригүү жөндөмүн көрсөттү. Бул өлкө жетекчилигине тышкы аскердик агрессиянын кезектеги раундунун мизин кайтарууга жардам берди.

Ошону менен бирге Досалиев аскердик душман катардагы душман эмес экенин белгиледи — АКШ менен Израилдин аскердик машинасы дүйнөдөгү эң күчтүү аскердик машиналардын бири.

«Бул конфликт Парсы аймагын гана эмес, бүтүндөй Азия чөлкөмүн, Азия, Африка, Латын Америка өлкөлөрүн — бүгүнкү күндө глобалдык Түштүк деп аталган аймакты ойготконун түшүнүшүбүз керек. Эми суроо туулат: биздин аймак — Борбордук Азия — глобалдык Түштүккө киреби? Биз кайда киребиз? Же биз баары бир евразиялыктарбызбы жана биздин өзүбүздүн коопсуздук маселелерибиз барбы? Бирок бир нерсе так — биз дүйнөдө болуп жаткан окуялардан жыйынтык чыгарууга милдеттүүбүз», — деп баса белгиледи Досалиев.

Эксперт Түркияны деНАТОфикациялоо (НАТОдон чыгуу) темасына да токтолду.

«Ислам темасы өзүн кандайча көрсөткөнүн карагыла. Биз азыр Түркия НАТОдон чыгышы мүмкүн деп айтып жатабыз. Бирок бул жаңы тема эмес. Жаңы нерсе — Түркия жаңы аскердик-коргонуу альянсын түзө баштады жана ага Пакистанды, Сауд Арабиясын жана Египетти тартууга жетишти. Башкача айтканда, биздин көз алдыбызда диний боёгу бар жаңы аскердик-саясий блок түзүлүүдө. Андан эмнени күтүүгө болот? Бул ойлонууга көптөгөн азык берет», — деп белгилейт эксперт.

Досалиевдин айтымында, мындан беш жыл мурун үчүнчү дүйнөлүк технологиялык түзүлүш калыптанып жатканы жана анын борбору Азияда болору айтылган.

«Бүгүнкү күндө негизги өндүрүштүк жана экономикалык потенциал Азияга топтолгон. Ошондуктан, тилекке каршы, масштабдуу согуш сөзсүз боло турган сценарий катары каралууда. Ушундан улам, биз өзүбүздүн ордубузду түшүнүшүбүз керек. Биз ЖККУнун мүчөсү экенибизди аңдап-билип, уюмдун алкагындагы союздаштык мамилелерди мурункуга караганда алда канча кеңири карашыбыз керек. Бул контекстте Россия менен Беларустун союздук мамлекети биз үчүн өзгөчө актуалдуу болууда», — деп жыйынтыктады Досалиев.

Анара Мамытова