Кыргызстан Евразиялык экономикалык биримдик менен Индонезия Республикасынын ортосундагы Эркин соода жөнүндө макулдашууну ратификациялоого даярданууда. Тиешелүү мыйзам долбоору Жогорку Кеңештин кароосуна киргизилди.

Мыйзам долбоорунун негиздеме-маалымкатында белгиленгендей, документ ЕАЭБге мүчө мамлекеттер менен Индонезиянын ортосундагы соода-экономикалык кызматташтыкты тереңдетүүгө, ошондой эле товарлардын жана капиталдын эркин кыймылы үчүн жагымдуу шарттарды түзүүгө багытталган.

Макулдашууга 2025-жылдын 21-декабрында кол коюлган жана учурда анын күчүнө кириши үчүн зарыл болгон ички мамлекеттик жол-жоболор жүргүзүлүүдө.

Товар жүгүртүү үч эсеге өстү

Акыркы беш жыл ичинде Кыргызстан менен Индонезиянын ортосундагы соода жүгүртүү туруктуу өсүштү көрсөттү.

Экономика министрлигинин маалыматына ылайык, 2021–2025-жылдар аралыгында эки өлкөнүн ортосундагы товар жүгүртүү дээрлик үч эсеге көбөйгөн. Анын ичинде импорт үч эсеге, ал эми экспорт 3,9 эсеге өскөн.

2025-жылдын жыйынтыгы боюнча өз ара соода жүгүртүүнүн көлөмү 10,1 миллион АКШ долларын түзүп, 2024-жылга салыштырмалуу 1,8 эсеге көбөйгөн.

Анын ичинен:

• импорттун көлөмү 9,2 миллион долларды түзүп, 1,7 эсеге өскөн;
• экспорт 0,9 миллион долларга жетип, 6,5 эсеге көбөйгөн.

Ошол эле учурда Индонезиянын Кыргызстандын тышкы соода жүгүртүүсүндөгү үлүшү азырынча 0,06 пайызды гана түзөт.

Кыргызстан Индонезияга негизинен кара металлдан жасалган буюмдарды, иштетилген терини, электр жабдууларын жана авиациялык керосин экспорттойт.

Ал эми Индонезиядан Кыргызстанга пальма жана кокос майлары, синтетикалык кездемелер, кийим-кече, бут кийим, зер буюмдар, жыгачтан жасалган буюмдар, жабдуулар, механикалык түзүлүштөр, эмеректер, велосипеддер жана башка товарлар импорттолот.

Кыргызстан кандай артыкчылыктарга ээ болот?

Өкмөттүн маалыматы боюнча, макулдашуу ата мекендик өндүрүүчүлөр үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачып, Түштүк-Чыгыш Азиядагы эң ири рыноктордун бирине экспортту кеңейтүүгө шарт түзөт.

Сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгында Кыргызстан Индонезия рыногуна бир катар товарлар боюнча жеңилдетилген шарттарда кирүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болду.

Бул тизмеге төмөнкү товарлар кирет:

• уй жана кой эти;
• балык жана деңиз азыктары;
• балмуздак;
• сүт азыктары;
• жашылча-жемиштер;
• минералдык суу;
• ширелер;
• жеңил өнөр жай продукциялары;
• тиричилик техникасы;
• электр-техникалык продукциялар жана башка товарлар.

Жеңилдетилген шарттар Кыргызстандын экономикасы үчүн маанилүү болгон айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы, курулуш материалдарын өндүрүү, химия өнөр жайы, жеңил өнөр жай жана электротехника тармактарын камтыйт.

Мындан тышкары, Индонезия тарабынан кыргыз товарларына карата колдонулган бажы алымдарынын орточо деңгээли 11 пайызга төмөндөтүлөт. Айрым товарлар боюнча бажы төлөмдөрү толугу менен жокко чыгарылат.

Документти иштеп чыккандардын пикиринде, бул кыргыз продукциясынын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатып, экспорт көлөмүн көбөйтүүгө мүмкүндүк берет.

Ички рынок корголот

Ошол эле учурда макулдашууда 141 товардык позиция боюнча өзгөчө шарттар каралган.

Бул механизм өлкөнүн экономикасы үчүн сезимтал болгон тармактарды коргоого жана импорттун кескин өсүшүнө байланышкан тобокелдиктерди азайтууга жардам берет.

Бартердик соода, санариптештирүү жана халал продукциясы

Макулдашууда экономикалык кызматташуунун бир катар жаңы механизмдери дагы каралган.

Тактап айтканда, тараптар бартердик сооданы өнүктүрүү мүмкүнчүлүгү боюнча макулдашышкан. Бул айрым соода операцияларын акча каражаттарын пайдаланбастан жүргүзүүгө шарт түзөт.

Мындай механизм валюта курсунун өзгөрүүсүнө, ликвиддүүлүктүн жетишсиздигине жана эл аралык төлөмдөргө байланышкан чектөөлөргө байланыштуу тобокелдиктерди азайтууга жардам берет деп күтүлүүдө.

Документтин өзүнчө бөлүгү соода жол-жоболорун санариптештирүүгө арналган. Анда бизнестин административдик жүгүн азайтуу жана товарлардын келип чыгышын тастыктоо процесстерин жөнөкөйлөтүү каралган.

Мындан тышкары, макулдашуу бажы процедураларын бирдиктүү стандарттарга келтирүүнү, бажы органдарынын ортосунда маалымат алмашууну кеңейтүүнү жана ыйгарым укуктуу экономикалык операторлорду өз ара таануу мүмкүнчүлүгүн камтыйт.

Халал продукциясынын экспорту үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөр

Документте халал продукциясы жаатындагы кызматташтыкка өзгөчө көңүл бурулган.

Бул багыт Кыргызстан үчүн чоң кызыгууну жаратат, анткени Индонезия дүйнөдөгү мусулман калкы эң көп мамлекет болуп саналат.

Макулдашууда халал продукциясын сертификаттоочу органдардын кызматташуусу каралып, кыргыз өндүрүүчүлөрүнүн Индонезия рыногуна чыгышын жеңилдетүүгө багытталган чаралар белгиленген.

Ошондой эле тараптар транспорт жана логистика, инновациялар, санариптик технологиялар, электрондук соода жана климаттык саясат тармактарында кызматташууну өнүктүрүү боюнча макулдашышты.

Каршылыктар болгон жок

Негиздеме-маалымкатка ылайык, 2025-жылдын август-октябрь айларында мамлекеттик органдардын жана бизнес коомчулуктун катышуусунда жүргүзүлгөн ички макулдашуу иштеринин жүрүшүндө бул макулдашууга карата эч кандай каршылыктар түшкөн эмес.

Макулдашуу ратификациялангандан кийин Кыргызстандын экспорттук мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө, тышкы экономикалык байланыштарды диверсификациялоого жана Түштүк-Чыгыш Азиядагы эң ири экономикалардын бири болгон Индонезия менен кызматташтыкты бекемдөөгө өбөлгө түзөрү күтүлүүдө.