Кыргызстанда 2027-жылдын 1-январынан тартып жарандардын айрым категорияларына социалдык жөлөкпулдарды жана акчалай компенсацияларды жогорулатуу сунушталууда. Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги Министрлер кабинетинин тиешелүү токтом долбоорун коомдук талкууга чыгарды.

Негиздеме-маалымкатта белгиленгендей, төлөмдөрдү жогорулатуу азык-түлүккө, коммуналдык кызматтарга, дары-дармектерге жана башка биринчи кезекте зарыл болгон товарларга баалардын өсүшүнө байланыштуу.

Ведомстводон инфляциянын айынан социалдык жөлөкпул алгандар улам барган сайын азыраак товар жана кызматтарды сатып алууга мажбур болуп жатканын белгилешет. Бул өзгөчө мамлекеттик жардам негизги же башкы киреше булагы болгон жарандарга катуу сезилүүдө.

Эмгек министрлигинин маалыматы боюнча, 2026-жылдын 1-октябрына карата Кыргызстанда төмөнкүлөр катталган:

• ай сайын социалдык жөлөкпул алган 109 516 адам;
• кошумча социалдык жөлөкпул алган 448 адам;
• жеңилдиктердин ордуна ай сайын акчалай компенсация алган 34 922 адам.

Төлөмдөрдү жогорулатуудан тышкары, Эмгек министрлиги кошумча жөлөкпулдарды дайындоонун бирдиктүү эрежелерин киргизүүнү жана жарандар аларды алуу үчүн чогулта турган документтердин санын кыскартууну сунуштоодо.

Социалдык жөлөкпулдарды канчага көбөйтүү сунушталууда?

Салыштырма таблицага ылайык, пенсия алууга укугу жок жарандарга ай сайын берилүүчү социалдык жөлөкпулдарды төмөнкүдөй көбөйтүү сунушталууда:

• АИВ же СПИД менен жашаган энелерден төрөлгөн балдарга — 8 миң сомдон 11 миң сомго чейин;
• майыптыгы бар балдарга — 8 миң сомдон 11 миң сомго чейин;
• ата-энесинин биринен ажыраган балдарга — 3 миң сомдон 5 миң сомго чейин;
• эки ата-энесинен тең ажыраган балдарга — 6 миң сомдон 8 миң сомго чейин;
• бала кезинен I топтогу майыптыгы бар адамдарга — 8 миң сомдон 11 миң сомго чейин;
• бала кезинен II топтогу майыптыгы бар адамдарга — 6,6 миң сомдон 9,6 миң сомго чейин;
• бала кезинен III топтогу майыптыгы бар адамдарга — 5,4 миң сомдон 8,4 миң сомго чейин;
• I топтогу майыптыгы бар адамдарга — 5,5 миң сомдон 8,5 миң сомго чейин;
• II топтогу майыптыгы бар адамдарга — 3 миң сомдон 6 миң сомго чейин;
• III топтогу майыптыгы бар адамдарга — 2 миң сомдон 5 миң сомго чейин;
• «Баатыр энелерге» — 3 миң сомдон 5 миң сомго чейин;
• улгайган жарандарга — 2 миң сомдон 3 миң сомго чейин;
• ата-энесинин экөө тең белгисиз болгон балдарга — 6 миң сомдон 8 миң сомго чейин.

Ошентип, жогоруда аталган категориялардын көбү үчүн кошумча төлөм айына 2 миңден 3 миң сомго чейин болот.

Ошол эле учурда 16 жашка чейинки балдары бар муктаж үй-бүлөлөр алган ай сайын берилүүчү «үй-бүлөгө көмөк» жөлөкпулун өзгөртүүсүз — 1 200 сом бойдон калтыруу сунушталууда.

Аксы, Апрель жана Баткен окуяларында жабыркагандарга төлөмдөр

Өзгөртүүлөр ошондой эле ар кайсы жылдардагы кайгылуу окуяларда каза болгондордун үй-бүлө мүчөлөрүнө жана жабыркагандарга берилүүчү кошумча социалдык жөлөкпулдарга да тиешелүү болот.

Төлөмдөрдүн төмөнкүдөй өлчөмдөрү сунушталууда:

• 2002-жылдын 17–18-мартындагы Аксы окуяларында каза болгондордун үй-бүлө мүчөлөрүнө жана жабыркагандарга — 5,5 миң сом;
• 2010-жылдын апрель–июнь окуяларында каза болгондордун үй-бүлө мүчөлөрүнө жана жабыркагандарга — 5,5 миң сом;
• 2021–2022-жылдардагы Баткен жана Ош облустарындагы окуяларда каза болгондордун үй-бүлө мүчөлөрүнө жана жабыркагандарга — 6,5 миң сом.

Бул төлөмдөр боюнча да жөлөкпулдарды дайындоонун жана алуунун бирдиктүү эрежелерин белгилөө каралууда.

Жеңилдиктердин ордуна берилүүчү акчалай компенсациялар кимдерге көбөйтүлөт?

Долбоор жарандардын айрым категорияларына ай сайын берилүүчү акчалай компенсацияларды да көбөйтүүнү карайт.

Атап айтканда, төлөмдөрдү төмөнкүдөй жогорулатуу сунушталууда:

• Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучуларына, концлагерлердин жашы жете элек мурдагы туткундарына жана ардагерлердин айрым башка категорияларына — 10 миңден 11 миң сомго чейин;
• башка мамлекеттердин аймагындагы согуштук аракеттердин катышуучуларына — 8 миңден 9 миң сомго чейин;
• 1986–1987-жылдардагы ЧАЭСтеги авариянын кесепеттерин жоюуга катышкандарга — 3,5 миңден 4,5 миң сомго чейин;
• саясий репрессиялардын акталган курмандыктарына — 1,5 миңден 2,5 миң сомго чейин;
• аскердик милдетин аткаруу учурунда каза болгон аскер кызматкерлеринин үй-бүлөлөрүнө — 1,5 миңден 2,5 миң сомго чейин;
• кызматтык милдеттерин аткаруу учурунда каза болгон ички иштер органдарынын кызматкерлеринин үй-бүлөлөрүнө — 1 миңден 2 миң сомго чейин;
• кайрадан никеге турбаган Улуу Ата Мекендик согуштун каза болгон катышуучуларынын жесирлерине — 1,5 миңден 2,5 миң сомго чейин;
• «КР Ардактуу донору» төш белгисинин ээлерине — 1 миңден 2 миң сомго чейин;
• көрүүсү боюнча I жана II топтогу майыптыгы бар жана бала кезинен угуусу боюнча майыптыгы бар адамдарга — 1 миңден 2 миң сомго чейин.

Жогорулатуу жеңилдиктердин ордуна акчалай компенсация алган башка категориядагы жарандарга да тиешелүү болот. Эмгек министрлиги ошондой эле кошумча жөлөкпулдарды тариздөөнү жөнөкөйлөтүүнү сунуштоодо.

Атап айтканда, жарандар мындан ары жашаган же жүргөн жеринен маалымкат тапшырууга мажбур болбойт. Бул маалыматтарды мамлекеттик органдар «Түндүк» системасы аркылуу өздөрү ала алышат. Бирок жөлөкпулга болгон укукту тастыктаган башка документтер мурдагыдай эле зарыл болот. Алардын тизмеси алуучунун категориясына жараша аныкталат.

Жаңы эрежелерге ылайык, арыздар бардык зарыл документтер келип түшкөндөн кийин 10 жумушчу күндүн ичинде каралат.

Оорусунан же майыптыгынан улам социалдык коргоо органдарына өз алдынча кайрыла албаган жарандарга документтерди чогултууга жана тариздөөгө көмөк көрсөтүлөт.

Эмгек министрлигинин эсептөөлөрү боюнча, 2027-жылдын 1-январынан тартып социалдык төлөмдөрдү жогорулатуу үчүн республикалык бюджеттен жылына кошумча 7,6 миллиард сом талап кылынат.

Анара Мамытова