Жогорку Кеңештин Бюджет, экономикалык жана фискалдык саясат боюнча комитети мамлекеттик сатып алууларды жүргүзүүдө мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн жеткиликтүүлүк талаптарын милдеттүү түрдө эске алууну караган мыйзам долбоорун үчүнчү окууда жактырды.

Документ 2025-жылы министрлер кабинети тарабынан даярдалган мыйзам долбоору менен 2026-жылы депутат Дастан Бекешев сунуштаган түзөтүүлөрдү бириктирди.

Мыйзам кабыл алынса, мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары бюджеттик каражаттардын эсебинен товарларды, кызматтарды жана иштерди сатып алууда жеткиликтүүлүк талаптарын алдын ала карашы керек болот.

Учурдагы «Мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө» мыйзамда техникалык тапшырмаларды жана тендердик документтерди даярдоодо мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын муктаждыктарын эске алуу боюнча түз талап жок. Натыйжада жаңы объектилер, транспорт каражаттары, маалыматтык системалар жана кызматтар көп учурда жеткиликтүүлүк принциптерин эске албастан түзүлүп келет.

Мыйзам долбоорунун авторлору бул көйгөйдү сатып алууларды пландаштыруу баскычында эле чечүүнү сунушташууда.

Негиздеме-маалымкатка ылайык, сатып алуу боюнча документтерге мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн жеткиликтүүлүктү камсыз кылуучу техникалык талаптарды милдеттүү түрдө киргизүү сунушталууда. Бул талаптар курулуш жана реконструкция иштерине, транспорт, жабдуулар, маалыматтык технологиялар жана ар кандай кызматтарды сатып алууга тиешелүү болот.

Иш жүзүндө буюртма берүүчүлөр мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын башка жарандар менен бирдей шартта объектилерди жана кызматтарды пайдалануусуна мүмкүндүк бере турган чечимдерди алдын ала карап чыгууга милдеттүү болушат.

Мыйзам долбоорунун негизги принциптеринин бири универсалдуу дизайнды колдонуу болуп саналат. Бул ыкма объектилерди жана кызматтарды мүмкүн болушунча кеңири чөйрөдөгү адамдар үчүн ыңгайлуу кылып түзүүнү жана кийинчерээк кошумча ылайыкташтыруунун зарылдыгын азайтууну көздөйт.

Түшүндүрмө материалдарда белгиленгендей, жеткиликтүүлүк талаптарынын баштапкы этапта эске алынбашы бюджет үчүн кошумча чыгымдарды жаратат. Объект пайдаланууга берилгенден кийин мамлекет тоскоолдуктарды жоюуга, пандустарды орнотууга, имараттарды ыңгайлаштырууга, жабдууларды же программалык камсыздоону жаңылоого кошумча каражат бөлүүгө аргасыз болот.

Иштеп чыгуучулардын пикиринде, жеткиликтүүлүк талаптарын долбоорлоо стадиясында эле эске алуу кийин кемчиликтерди оңдоого караганда кыйла арзан түшөт.

Негиздеме-маалымкатта белгиленгендей, өзгөртүүлөр Майыптардын укуктары жөнүндө БУУнун конвенциясы боюнча өлкөнүн милдеттенмелерин аткарууга багытталган. Конвенциянын 9-беренеси мамлекеттерди мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн физикалык чөйрөгө, транспортко, маалыматка, байланышка жана калкка көрсөтүлүүчү кызматтарга жеткиликтүүлүктү камсыз кылууга милдеттендирет.

Сунушталган талаптар сатып алуулардын кеңири чөйрөсүнө жайылтылат. Алар имараттарды куруу менен гана чектелбестен, коомдук транспортту, санариптик сервистерди, маалыматтык системаларды, жабдууларды жана бюджеттик каражаттардын эсебинен сатылып алынуучу башка товарлар менен кызматтарды да камтыйт.

Документтин авторлору жаңы талаптар мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн гана эмес, улгайган жарандарга, балдар арабасын түрткөн ата-энелерге, жаракат алган адамдарга жана башка кыймылы чектелген жарандарга да пайдалуу болорун белгилешет.

Дастан Бекешев сунуштаган түзөтүүлөр мыйзам долбоорунун баштапкы концепциясын тактайт. Эгерде министрлер кабинетинин демилгеси мамлекеттик сатып алуулар системасына жеткиликтүүлүк талаптарын жалпы киргизүүгө багытталган болсо, депутат бул талаптарды жана тиешелүү техникалык мүнөздөмөлөрдү сатып алуу документтерине түздөн-түз киргизүү милдетин мыйзам деңгээлинде бекитүүнү сунуштоодо.

Мындайча айтканда, жеткиликтүүлүк маселеси сунуш катары эмес, мамлекеттик сатып алууларды жүргүзүүдөгү милдеттүү талапка айланышы керек.

Мыйзам күчүнө кирсе, жеткиликтүүлүк талаптары долбоорлорду жана техникалык тапшырмаларды даярдоо стадиясында эле эске алынат. Бул жаңы мамлекеттик объектилер, кызматтар жана инфраструктуралык долбоорлор мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын муктаждыктарын башынан тартып эске алуу менен түзүлүшү керек дегенди билдирет.