Шанхай кызматташтык уюмуна (ШКУ) мүчө өлкөлөр Өнүктүрүү банкын түзүү боюнча консультацияларды активдештирүүдө. Бул банк бирикменин инфраструктуралык долбоорлорун каржылоодо батыш институттарына альтернатива болууга тийиш. ШКУнун башкы катчысынын орун басары Хан Сухэль 21-майда билдиргендей, банкты түзүү боюнча принципиалдуу чечим кабыл алынган, бирок юридикалык жана валюталык параметрлерди макулдашуу жылдарга созулушу мүмкүн. Анын айтымында, мурда санкциялык тобокелдиктер жана акча-кредиттик саясаттагы айырмачылыктар демилгени бөгөттөп келсе, азыр «мамлекеттер мындай банктын зарылдыгын көбүрөөк түшүнүп калышты». Ошол эле учурда, Ирандан Индияга чейинки катышуучулардын ортосундагы пикир келишпестиктер толугу менен жоюла элек. насыялоо үчүн валюталарды тандоо негизги талаштуу маселе бойдон калууда.

Башкы катчынын орун басарынын сөзү ШКУнун Аналитикалык борборлорунун форумунда (2026) айтылды, анда банкты ишке киргизүү боюнча практикалык кадамдар талкууланууда. Бир күн мурун, 20-майда, уюмдун башкы катчысы Нурлан Ермекбаев да «бүткүл ШКУ мейкиндиги үчүн финансылык институттун» зарылдыгы тууралуу айткан. Анын баамында, банк долбоорлорду кезек-кезеги менен ар кайсы өлкөлөрдө, «2-3 жыл бир өлкөдө, андан кийин кийинкисинде» каржыласа болмок. Банкты түзүү тууралуу саясий чечим 2025-жылдын 1-сентябрында Тяньцзиндеги ШКУ саммитинде бекитилген, андан кийин консультациялар каржы министрликтеринин деңгээлине өткөн.

Он жылдык тарыхы бар кытай долбоору

ШКУнун Өнүктүрүү банкын түзүү идеясы Кытай тарабынан 2010-жылдан бери илгерилетилип келет. 2015-жылы Евразия өнүктүрүү банкын ушул институтка айландыруу мүмкүнчүлүгү талкууланган, бирок анда долбоор бардык катышуучулар тарабынан колдоо тапкан эмес. Орусия менен Иранга каршы батыштын масштабдуу санкциялары киргизилгенден кийин кырдаал өзгөрдү: 2025-жылдын сентябрында РФнын каржы министри Антон Силуанов ШКУнун жаңы банкы бөгөттөлгөн Euroclear жана Clearstream системаларынын ордуна депозитардык функцияларды аткара аларын билдирген. Учурда Кыргызстандын Каржы министрлигинин маалыматы боюнча, катышуучулар келечектеги банктын институционалдык, укуктук жана финансылык аспектилерин талкуулап жатышат. Үчүнчү консультативдик кеңешме 28–29-майда Бишкекте өтөрү пландалган.

Прагматизм жана эскертүүлөр

Расмий адамдардын оптимизмине карабастан, банктын параметрлери дагы деле курч талкуунун предмети бойдон калууда. Эксперттик баалоолор боюнча, уюмдун баштапкы капиталы анча чоң эмес, болжол менен 1,4 млрд долларды (негизинен КЭРден) түзөт. Бул, мисалы, БРИКСтин Жаңы өнүктүрүү банкынын уставдык капиталына салыштырмалуу кыйла аз, ал 100 млрд долларды түзөт. Негизги карама-каршылыктар валюталык жөнгө салуу тармагында жатат: Казакстан улуттук валюталарды колдонуу жана жасалма интеллект технологияларын колдоо позициясын карманууда, Индия башкарууда Кытайдын үстөмдүгүнөн кооптонууда, ал эми Иран менен Орусия доллар системасынан максималдуу обочолонууну талап кылууда.

Эксперттер эскертишкендей, добуштарды тең салмактуу бөлүштүрүү механизми жок болсо, банк бир-эки мамлекеттин таасир этүүчү куралына айланып кетүү коркунучу бар, ал эми анын негизги болгон мүчө өлкөлөрдүн бизнеси үчүн транзакциялык чыгымдарды азайтуу миссиясы экинчи планга жылып калышы мүмкүн.