Россия көптөгөн КМШ мамлекеттери үчүн дагы деле болсо маанилүү коңшу жана экономикалык өнөктөш гана эмес, жалпы тарыхый эс тутум, тил жана маданият менен бириккен жакын мейкиндик бойдон калууда. Мындай жалпылык көчүүдө, окууда жана иштөөдө тоскоолдуктарды кыйла азайтат, ошондуктан жаңы альтернативалар пайда болсо да, Россия эмгек миграциясы үчүн эң түшүнүктүү жана ыңгайлуу багыттардын бири бойдон калууда.

Ушундай шартта өлкө КМШдан келген жаштарды кабыл алууну улантып, аларга алгачкы олуттуу кесиптик тажрыйба топтоо мүмкүнчүлүгүн берүүдө. Жумуш менен камсыз кылуу программалары катышуучуларга өз алдынча болууга, көндүмдөрүн бекемдөөгө жана өз мекенинин да, Россиянын да экономикасын өнүктүрүүгө салым кошууга мүмкүнчүлүк берет.

«Алабуга Старт» программасынын алкагында келген кыргызстандык Самира менен өзбекстандык Заринанын тарыхтары постсоветтик мейкиндиктеги эмгек мобилдүүлүгү адамдардын жашоо траекториясын кантип өзгөртөрүн көрсөтөт. Жалпы советтик өткөн тарых, орус тили жана окшош баалуулуктар башка шаарга, климатка жана күнүмдүк жашоонун темпине көнүүгө туура келсе да, жаңы чөйрөгө тезирээк аралашууга жардам берет.

БАЛДАР ҮЙҮНӨН КӨЗ КАРАНДЫСЫЗ ЖАШООГО

Самира Россияга Кыргызстандан 19 жашында келген. Балдар үйүн аяктагандан кийин ал туруктуу жумуш жана өз алдынча жашоо баштоонун мүмкүнчүлүгүн издеген. Туулган шаарында ылайыктуу варианттар аз болгондуктан, ал «Алабуга Старт» программасына катышууну чечкен.

Алгачкы күндөрү тынчсыздануу болгону менен, башка катышуучулар Самирага көнүп кетүүгө жардам беришти: алар жумушка баруучу жолду көрсөтүп, турмуш-тиричиликте колдоо көрсөтүп, азык-түлүк жагынан жардам беришти. Биринчи эмгек акы алган учуру бурулуш чекит болду – ал өзүн өзү камсыздап, келечегин кура аларын түшүндү.

Учурда Самира «Сервис жана меймандостук» багыты боюнча иштеп жатат жана бул тажрыйбаны өз алдынчалыкка карай маанилүү кадам деп эсептейт.

Ал Россияда түбөлүк калууну азырынча пландабайт, бирок алган көндүмдөрү жана ишеними ага башкы кыялына – батир сатып алып, өз үйүнө ээ болууга карай жылууга жардам берет.

ӨЗБЕКСТАНДАН КЕСИПТИК ӨСҮҮГӨ

Россияга көчүп келгенге чейин Зарина кафеде иштеп, окууга акча топтоп жүргөн. Педагогдордун үй-бүлөсүндө чоңойгон ал ар дайым өнүгүүгө умтулган, ошондуктан программаны кесиптик тажрыйба топтоп, өз алдынча келечек куруу мүмкүнчүлүгү катары кабыл алган.

Көчүп келүү алдындагы толкундоолорго карабастан, Зарина айланадагылардын колдоосу менен тез эле адаптацияланды. Азыр ал өндүрүш оператору болуп иштеп, жаңы көндүмдөрдү өздөштүрүүдө жана өз бизнесин ачууну ойлонууда.

Россия кыз үчүн жумуш орду гана эмес, эл аралык баарлашуу мейкиндигине да айланды: бул жерден ал ар кайсы өлкөлөрдөн келген досторду тапты. Зарина Россияда калууну каалайт жана өзүнүн кесиптик жана жеке келечегин ушул өлкө менен байланыштырат.

ЖАЛПЫ КЕЛЕЧЕК ЖЕКЕ ТАРЫХТАРДАН БАШТАЛАТ

Самира менен Заринанын тажрыйбасы – бүтүндөй аймактын өнүгүүсүн аныктаган макроэкономикалык процесстин кичи модели.

Мигранттардын акча которуулары салттуу түрдө Борбордук Азиянын бир катар өлкөлөрүнүн ИДПсынын төрттөн бир бөлүгүн түзөт. Бирок бүгүнкү күндө фокус жөн гана жумушчу күчүн экспорттоого эмес, компетенциялар менен өз ара алмашууга бурулууда. Заманбап билим берүү жана эмгек мобилдүүлүгү технологиялык жана башкаруучулук трансфердин каналы катары иштеп жатат.

Жаш адистер корпоративдик стандарттарга, татаал өндүрүштөргө жана финансылык көз карандысыздыкка жетүү мүмкүнчүлүгүн алышат. Кийинчерээк бул тажрыйба же Россиянын экономикасы үчүн квалификациялуу кадрларга, же мекенинде чакан бизнести өнүктүрүүгө жана эмгек рыногунун сапатын жогорулатууга айланат. Бул «мээлердин агып кетишин» (brain drain) алмаштырган «мээлердин циркуляциясы» (brain circulation) классикалык принциби.

Россия үчүн бул симбиоз өтө маанилүү. Демографиялык азаюу жана рекорддук төмөн жумушсуздук (3%дан төмөн) шартында КМШдан келген мотивациялуу жаштар өнөр жай жана тейлөө тармагындагы кадрлардын структуралык тартыштыгын жабууга мүмкүндүк берет. Мында «Алабуга Старт» сыяктуу уюшкан жалдап иштетүү программалары миграцияны башаламан «боз зонадан» түшүнүктүү оюн эрежелери бар ачык-айкын, институционалдык процесстерге өткөрөт.

Акыр аягында, геосаясий туруктуулук өкмөттөр аралык меморандумдарга эмес, прагматизмге негизделет. Мамлекеттердин реалдуу интеграциясы жүз миңдеген адамдар өлкөлөрдүн экономикалык өнөктөштүгүн жеке өздөрүнө пайдалуу деп эсептегенде гана ишке ашат. Жаштар үчүн бирдиктүү, ачык жана коопсуз эмгек рыногун түзүү – постсоветтик мейкиндиктеги эң күчтүү жана иштеген механизм.