Мыйзам долбоорун Жогорку Кеңештин депутаттары Дастан Бекешев менен Улугбек Ормонов демилгелешти. Документ конституциялык тыюуну ишке ашырууга багытталган: КР Конституциясынын 16-беренесине ылайык, жер чет өлкөлүк жарандардын жана чет элдик катышы бар юридикалык жактардын жеке менчигинде боло албайт.

Эмнени өзгөртүү сунушталууда?

Учурда имарат же курулма чет элдик жаранга сатылганда, жер тилкеси ага 50 жылга чейинки мөөнөткө убактылуу пайдаланууга өтөт. Бирок колдонуудагы мыйзамдар бир катар кошумча маселелерди — жерге болгон жеке менчик укугун токтотуу тартибин, укуктарды каттоону, көп батирлүү үйдөгү жер үлүшүнүн режимин жана күрөөнүн кесепеттерин жөнгө салбайт.

Жаңы мыйзам долбоору бул эрежени түп-тамырынан бери өзгөртөт. Кандай гана кыймылсыз мүлк объектиси — имарат, курулма, батир же турак эмес жай чет элдик жаранга сатылганда, менчик ээси жер тилкесин бир эле учурда мамлекеттик же муниципалдык менчикке өткөрүп берүүгө милдеттүү болот. Буга ыктыярдуу акысыз өткөрүп берүү жөнүндө атайын акт негиз болот. Жерге карата жеке менчик укугу чет элдик сатып алуучуга өтпөйт — ал жер тилкесин пайдалануу укугуна гана ээ болот.

Жерди өткөрүп берүүнү кантип тариздөө сунушталууда?

Жерди өз эрки менен акысыз өткөрүп берүү актысын өзүнчө документ катары — кагаз жүзүндө же электрондук түрдө түзүү сунушталууда. Анда менчик ээси жөнүндө маалыматтар, тилкенин кадастрдык маалыматтары, чет элдик сатып алуучу жана анын кыймылсыз мүлкү жөнүндө маалымат, ошондой эле жерди мамлекетке акысыз өткөрүп берүүгө ээсинин так билдирилген макулдугу көрсөтүлөт. Кагаз түрүндө таризделгенде кол тамга нотариалдык тартипте же каттоочу органда күбөлөндүрүлөт. Электрондук версиясына квалификациялуу санариптик кол коюлат.

Маанилүү жагдай: актыны кыймылсыз мүлккө менчик укугунун өтүшүн мамлекеттик каттоо менен бир убакта гана күчүнө киргизүү сунушталууда. Башкача айтканда, сатып алуу-сатуу келишими жана жерди мамлекетке өткөрүп берүү бир учурда ишке ашат.

Бул эмне үчүн керек?

Мыйзам долбоорунун авторлору чет элдиктердин жерге ээлик кылуусуна конституциялык тыюу салуу ушул кезге чейин кагаз жүзүндө гана калып келе жатканын белгилешет — мамлекеттик реестрде Конституцияга шайкеш келбеген укуктар сакталып турат. Мыйзам долбоору ошондой эле чет элдиктердин жерге мурда катталган укуктарын конституциялык талаптарга шайкеш келтирүүнү карайт. Муну менен бирге иштеп чыгуучулар менчикти коргоонун конституциялык кепилдиктерин да эске алышат: күрөө кармоочулардын жана катталган башка чектөөлөрдүн ээлеринин укуктары корголушу керек.