Бул жумада Жогорку Кеңеш бир гана мыйзам долбоорун кабыл алды — «Кыргыз Республикасынын референдуму жөнүндө» конституциялык мыйзамдын жаңы редакциясын. Документ дароо экинчи жана үчүнчү окууда жактырылды. Мыйзам долбоорунун демилгечиси катары Кыргызстандын президенти көрсөтүлгөн.

Бийлик өкүлдөрү мыйзамды жаңылоонун зарылдыгын азыркы колдонулуп жаткан документ 2016-жылы — 2021-жылдагы жаңы Конституция күчүнө киргенге чейин кабыл алынганы менен түшүндүрүүдө. Долбоордун авторлорунун пикиринде, мыйзамдагы айрым нормалар азыркы мамлекеттик башкаруу системасына туура келбей калган жана кайра карап чыгууну талап кылат.

Жаңы мыйзам долбоору эмнени сунуштайт?

Негизги максат — референдум тууралуу мыйзамдарды 2021-жылдын 11-апрелиндеги референдумда кабыл алынган Конституцияга шайкеш келтирүү. Документте референдумду уюштурууга жана өткөрүүгө катышкан мамлекеттик органдардын ыйгарым укуктарын тактоо сунушталууда. Сөз биринчи кезекте президент, Жогорку Кеңеш жана Борбордук шайлоо комиссиясы тууралуу болууда.

Мындан тышкары мыйзам долбоору төмөнкү процедураларды өзгөртүп жана тактайт:
— референдум дайындоо;
— добуш берүүгө даярдык көрүү жана өткөрүү;
— жыйынтыктарды чыгаруу;
— жарандарды идентификациялоо;
— аралыктан добуш берүү;
— бюллетендерди даярдоо жана башка техникалык маселелер.

Өзүнчө белгиленгендей, көптөгөн нормаларды президенттик жана парламенттик шайлоолор тууралуу азыркы мыйзамдар менен бирдей кылуу сунушталууда. Бийлик мунун аркасында процедуралар түшүнүктүүрөөк жана бирдиктүү болот деп эсептейт.

Мындан тышкары, мыйзам долбоорунун авторлору референдумдардын ачыктыгын жана легитимдүүлүгүн күчөтүү, ошондой эле жарандардын маанилүү мамлекеттик чечимдерди кабыл алууга түз катышуу мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү тууралуу айтып жатышат.

Негиздеме-маалымкатта мыйзам кабыл алынса, жаңы Конституциядан кийин пайда болгон укуктук боштуктар жана карама-каршылыктар жоюлуп, шайлоо процессиндеги укуктук тактык жогорулай турганы белгиленет.

Ошол эле учурда мыйзам долбоору көбүрөөк техникалык жана системалык мүнөзгө ээ. Ал референдумдардын жаңы моделин киргизбестен, негизинен эски мыйзамды жаңы Конституцияга жана азыркы шайлоо процедураларына ылайыкташтырууну көздөйт.

Бирок референдум тууралуу мыйзамдардагы ар кандай өзгөрүүлөр түздөн-түз элдин эркин билдирүү механизмдерине байланыштуу экенин эске алуу керек. Ошондуктан негизги маселе мыйзамдагы формулировкаларда эмес, бул нормалар практикада канчалык ачык жана көз карандысыз колдонуларында болот. Айрыкча Кыргызстанда референдумдар ири саясий чечимдерди кабыл алуу куралы катары көп колдонулуп келгенин эске алганда.