Дүйнө экстремалдык аба ырайы кубулуштарынын жана аптаптуу ысыктын өсүшүнө даярданышы керек, себеби быйыл өтө күчтүү Эль-Ниньо кубулушу өнүгүшү мүмкүн. Бул тууралуу дүйнөлүк ЖМКлар БУУнун Дүйнөлүк метеорологиялык уюмуна (ДМӨ) таянуу менен жазып жатышат.

«Июнь-август айларынын ортосунда Тынч океандагы табигый климаттык циклдин жылуу фазасы болгон Эль-Ниньонун калыптануу ыктымалдыгы 80 пайызды түзөт, ал эми ноябрга чейин анын башталышынын ыктымалдыгы 90 пайызга жетет», — деп билдирет уюм.

ДМӨнүн маалыматы боюнча, Эль-Ниньонун кайтып келиши адамдын иш-аракетинен келип чыккан жылуулануудан тышкары, глобалдык температуранын убактылуу көтөрүлүшүн билдирет. Бул кубулуш дүйнө жүзү боюнча жаан-чачындын режимин да бузат: адатта, ал кээ бир аймактарда нөшөрлөгөн жаан менен суу ташкындарын, ал эми башка аймактарда кургакчылыкты пайда кылат.

Кубулуштун айыл чарбасына, гидроэнергетикалык камсыздоого жана муздатуу үчүн электр энергиясына болгон суроо-талапка күтүлүп жаткан таасири дүйнөлүк азык-түлүк жана энергетикалык системаларга болгон басымды ого бетер күчөтүшү мүмкүн. Бул көптөгөн өлкөлөр Ормуз кысыгынын блокадасынан улам жер семирткичтердин жана отундун жетишсиздигине дуушар болуп жаткан учурга туш келүүдө.

«Экстремалдык ысык өзүнчө эле биз туш болгон эң кооптуу климаттык коркунучтардын бири болуп саналат. Эль-Ниньо бул коркунучту орточо эсеп менен күчөтүшү мүмкүн», — деди ДМӨнүн башкы катчысы Селесте Сауло.

«Ысыкка байланыштуу оорулардын көбөйүшү, инфекциялык оорулардын кеңири жайылышы, азык-түлүк жана суу менен камсыздоо тутумдарына басымдын өсүшү, ошондой эле ансыз да оор абалда турган коомчулуктардын мүмкүнчүлүктөрү чектелген чекке жетиши күтүлөт», — деп кошумчалады ал.

Таасирдин масштабы Эль-Ниньонун күчүнө жараша болот. Ошол эле учурда учурдагы кубулуштун маанилүү болушу мүмкүн экендигинин белгилери бар — аны көбүнчө «супер-Эль-Ниньо» деп аташат, бирок ДМӨ бул терминди колдонбойт.

Эгерде Тынч океандын тиешелүү аймагында деңиз бетинин температурасы эң жогорку чегинде 2 °Cден ашса, Эль-Ниньо абдан күчтүү деп эсептелет. XXI кылымда бул 2015–2016-жылдардагы Эль-Ниньо учурунда гана болгон.

Бир нече болжолдоолор, анын ичинде Европалык орто мөөнөттүү аба ырайы болжолдоо борборунун маалыматтары, келечектеги Эль-Ниньо кубулушу 2 °C белгисине гана жетпестен, бул чектен ашып кетиши мүмкүн экенин көрсөтүүдө.

2023-жылы башталган мурунку Эль-Ниньо кубулушу байкоо тарыхындагы эң күчтүү бешөөнүн бири болуп, 2024-жылдын дүйнөдөгү эң ысык жыл болушуна шарт түздү. ДМӨнүн эксперттери өткөн жумада эле кезектеги ушундай кубулуш 2027-жылдын кайрадан температуралык рекорддорду жаңылашына алып келиши мүмкүн экенин эскертишкен.

Бирок шейшемби күнү ДМӨ учурдагы Эль-Ниньонун күчү жана эң жогорку чеги азырынча белгисиз бойдон калып жатканын баса белгиледи.

«Биз буга толук ишенгенде гана кубулуштун орточо же күчтүүлүгү жөнүндө айтабыз. Күчтүү Эль-Ниньонун эч кандай белгилерин көрсөтпөгөн моделдер бар, ал эми башкалары — тескерисинче», — деди Сауло.

Эль-Ниньо адатта глобалдык температураны жогорулатса да (эң күчтүү таасири ал башталгандан кийинки жылы байкалат), аймактык кесепеттери ар кандай болот. Европа үчүн Тынч океандан алыс болгондуктан, аларды алдын ала айтуу кыйын.

АКШнын түштүк аймактарында, ошондой эле Түштүк Американын кээ бир бөлүктөрүндө, Чыгыш Африкада жана Борбордук Азияда бул кубулуш жаан-чачындын көп болушуна алып келет, бул суу ташкындарынын жана жер көчкүлөрдүн коркунучун жогорулатат, деп белгилейт ДМӨ. Ошол эле учурда Австралия, Латын Америкасынын башка бөлүктөрү, Кариб аймагы, Түштүк Азия жана Индонезия көп учурда кургакчылыкка дуушар болушат.

Бирок Саулонун айтымында, эгерде өлкөлөр тийиштүү түрдө даярданып, алдын ала эскертүү системаларына ээ болушса, «Эль-Ниньо сөзсүз эле кырсыкка алып келе турган себеп болбойт».