Бүгүн Б. Н. Ельцин атындагы Кыргыз-Орус Славян университетинде Улуу Ата Мекендик согуштун башталышынын 85 жылдыгына карата «Брест баатырлары үчүн өлүм жок!» аттуу көргөзмө ачылды.

Экспозиция 1941-жылдын 22-июнунда таңга маал Брест чебинде жана батыш чек ара заставаларында душмандын биринчи соккусун кабыл алган кыргызстандыктардын эрдигине арналган.

Көргөзмөнүн автору — тарых илимдеринин кандидаты, КРСУнун Тарыхый-маданий мурас борборунун директору Леонид Сумароков.

Анын айтымында, көргөзмө Орусия менен Кыргызстандын архивдериндеги илимий-изилдөө иштеринин, ошондой эле биринчи чек ара салгылашууларынын баатырларынын урпактары менен баарлашуунун натыйжасы болду.

Экспозиция Роберт Рождественскийдин «Эгер таштар сүйлөй алса» («Если б камни могли говорить») аттуу ыры менен ачылат — дал ушул саптар мындан аркы баяндоонун маани-маңызын аныктайт.

«Андан ары согуштун алдындагы СССРдин батыш чек арасындагы абал, чек арачылардын күндөлүк кызматы, алардын аягына чейин турууга даярдыгы жөнүндө баяндалат. 1941-жылы 22-июнда биринчи соккуну Мурмансктан баштап Кара деңизге чейинки сегиз чек ара округунун заставалары өзүнө алган. 485 застава өзүнөн бир нече эсе көп болгон душмандын күчтөрү менен жан аябаган кармашка кирген», — деп айтып берди экспозициянын автору.

Өзүнчө бөлүм Брест чебине — гарнизон баскынчыларды кантип тосуп алганына жана дээрлик бир ай бою душмандын күчтөрүн кантип кармап турганына арналган. Дал ушул чеп биринчи чек ара салгылашууларында советтик жоокерлердин массалык баатырдыгынын башкы символу болуп калган.

Сумароков белгилегендей, өлкө узак убакыт бою анын коргонуусу жөнүндө дээрлик эч нерсе билген эмес — каршылык көрсөтүү фактысынын өзү уламыш катары кабыл алынган. Бирок реалдуулук бардык мифтерден ашып түштү: чепти коргоочулар ушунчалык жан аябастык менен салгылашкандыктан, немис командачылыгын СССРдин үстүнөн тез эле жеңишке жетерине күмөн санатууга мажбур кылган.

Ошондой эле көргөзмөдө Кыргыз ССРинин душман менен күрөшүүгө кошкон салымы кеңири көрсөтүлгөн: стенддерден Суворов ордендүү 162-Орто Азиялык Новгород-Северск Кызыл Туу аткычтар дивизиясынын күжүрмөн жолуна көз салып, легендарлуу генерал Иван Панфиловду эскерип, нацисттик баскынчылардын үрөйүн учурган Тянь-Шань снайперлерине таазим этүүгө болот.

Леонид Сумароков айтып бергендей, бүткүл экспозиция аркылуу кыргызстандык баатырлардын жеке тарыхы өтөт: алардын тагдыры жалпы совет элинин тарыхы менен жуурулушкан жана ар бир документтин, ар бир сүрөттүн артында кырк биринчи жылы жашоосу биротоло өзгөргөн конкреттүү адам турат.

«“Жеңиш монументтери” долбоору үчүн мындай демилгелерди колдоо — биздин ишибиздин маанилүү бөлүгү. Биз тарыхый чындыкты сактоого жан дүйнөсүн арнаган адамдардын эмгегин жогору баалайбыз. Ар бир мындай экспозиция, кеңири аудиториянын энчисине айланган ар бир архивдик документ — бул СССР элдеринин эрдиги тууралуу эс-тутумдун тирүү жана маанилүү бойдон калышына карай ташталган дагы бир кадам», — деп жыйынтыктады тарыхчы.