Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы (ЕРӨБ) жана Кыргызстан республиканын суу жана ирригация секторлорун модернизациялоого багытталган ири инвестициялык милдеттенмелерин тастыкташты. Алардын жалпы көлөмү 276 млн евродон ашат. Кызматташтыктын негизги параметрлери 21-майда суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министри Эрлист Акунбековдун ЕРӨБдүн Кыргызстандагы өкүлчүлүгүнүн башчысы Айтен Рустамова менен жолугушуусунда сунушталды. Сүйлөшүүлөрдүн темасы учурда ишке ашырылып жаткан долбоорлор, ошондой эле аймактагы экологиялык жана санитардык абалды түп тамырынан бери жакшыртууга тийиш болгон «Нарын шаарында суу менен камсыздоо жана саркынды сууларды чыгаруу системасын реабилитациялоо (II фаза)» жаңы долбоору болду.

Жолугушууда берилген маалыматтар Кыргызстан менен ЕРӨБдүн суу тармагындагы кызматташтыгы активдешип жатканын көрсөтөт. Банктын маалыматы боюнча, ирригация тармагына буга чейин 86 млн евродон ашык инвестиция салынган. Бул пакет ЕРӨБдүн өзүнөн 56 млн евро насыяны, Банктын акционерлеринин атайын фондунан жана Европа Биримдигинен 23 млн евро гранттык каражаттарды, ошондой эле техникалык көмөк көрсөтүү үчүн 7 млн еврону камтыйт. Бул каражаттарга Чүй, Нарын, Ош жана Жалал-Абад облустарында үч ири долбоор ишке ашырылууда.

Суу секторуна инвестициялардын жалпы портфели 190 млн евродон ашты. ЕРӨБдүн 109 млн евро насыясын жана эл аралык өнөктөштөрдүн 81 млн евро грантын камтыган каржылоо республиканын 7 аймагындагы 28 муниципалитетти камтыйт. Бул Кыргызстан көп жылдан бери чечилбей келген инфраструктуралык көйгөйлөрдү эл аралык каржы институттарынын колдоосуна таянуу менен чечүүгө стратегиялык бурулуш жасап жатканын көрсөтөт.

Инфраструктуранын эскириши

Ири инвестицияларга болгон муктаждык суу инфраструктурасынын оор абалы менен шартталган. Эскирген ирригациялык тармактар көйгөйү Кыргызстанда сугат суунун жоготууларынын негизги себептеринин бири бойдон калууда. Ирригациялык тармактардын жалпы узундугу 28 миң чакырымды түзсө, анын 6 миң чакырымы гана тармактык бөлүмдөрдүн башкаруусунда жана тейлөөсүндө турат. Бул суу ресурстарынын өтө чоң жоготууларына алып келүүдө. Абалды суу тартыштыгынын өсүшү да курчутууда. Эл аралык баалоолор боюнча, өлкөдө бул көрсөткүч «кризис алдында» маанисине жакындап калды, бул ирригацияны модернизациялоону жөн гана инфраструктуралык милдет эмес, азык-түлүк коопсуздугунун маселесине айландырат.

Бул контекстте жолугушууда талкууланган Нарын шаарындагы долбоор өзгөчө мааниге ээ. Аны ишке ашыруу шаардын 20 миңге жакын тургунун борборлоштурулган канализация системасы менен камсыз кылууга, санитардык-эпидемиологиялык абалды жакшыртууга, Нарын дарыясына кир саркынды суулардын куюлушун азайтууга, ошондой эле инфраструктуранын климаттын өзгөрүшүнө карата туруктуулугун жогорулатууга мүмкүндүк берет.

Жашыл модернизация

ЕРӨБ менен кызматташуу суу долбоорлору менен гана чектелбейт. Ал Кыргызстандын эл аралык донорлор жана кредиторлор менен кеңири өз ара аракеттенүүсүнүн алкагына кирет. Өкмөттүн пландарына ылайык, 2030-жылга чейин республика ЕРӨБ жана Азия өнүктүрүү банкынан (АӨБ) жалпысынан 959 млн доллар тартууну көздөп жатат. 2026–2027-жылдары эле ЕРӨБдөн 400 млн еврого чейин каражат келиши күтүлүүдө, алар муниципалдык инфраструктурага, ирригацияга, транспортко жана жолдорго жумшалат. Жакында ратификацияланган келишимдерди эске алганда, банктын Кыргызстанга салган инвестициясынын жалпы көлөмү 244 долбоордун алкагында 984 млн еврого жетти.

Ошентип, Акунбеков менен Рустамованын жолугушуусу суу секторун модернизациялоо экономикалык күн тартибинин негизги элементтеринин бирине айланып жатканын тастыктады. Климаттын өзгөрүшү жана суу тартыштыгы күчөп жаткан шартта Кыргызстан ири инфраструктуралык долбоорлорго басым жасап, каржылоону эскирген ирригациялык системанын көп жылдан берки көйгөйлөрүн чечүүгө жана таза сууга жеткиликтүүлүктү камсыздоого багыттоого аракет кылууда.