Кыргызстанда суулуу-саздуу жерлерди коргоонун, эсепке алуунун жана пайдалануунун бирдиктүү эрежелерин бекитүү сунушталууда. Министрлер кабинетинин тиешелүү токтом долбоорун Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги иштеп чыкты. Документ коомдук талкууга коюлду.

Негиздеме-маалымкатта белгиленгендей, суулуу-саздуу жерлер жаратылышты сактоодо, суу ресурстарын жана климаттык процесстерди жөнгө салууда маанилүү ролду ойнойт. Алар сууда сүзүүчү канаттуулардын, балыктардын, сүт эмүүчүлөрдүн жана башка жаныбарлардын байырлаган жана көбөйгөн жайы болуп саналат. Алардын арасында Кыргызстандын Кызыл китебине кирген сейрек кездешүүчү жана жок болуп кетүү коркунучунда турган түрлөр да бар.

Бирок суунун булганышы, суу режиминин өзгөрүшү, жердин деградациясы жана чарбалык жүктөмдүн өсүшү бул аймактардын абалын начарлатууда.

Жаратылыш ресурстары министрлиги мындай аймактарды коргоо үчүн аларды эсепке алуунун, абалын көзөмөлдөөнүн, коргоонун жана калыбына келтирүүнүн бирдиктүү механизми зарыл экенин белгилейт.

Долбоордун демилгечиси эмнелерди сунуштайт?

Долбоордо суулуу-саздуу жерлерди инвентаризациялоо, алардын чектерин тактоо жана мамлекеттик эсепке алуу системасын түзүү каралган. Адистер суунун, өсүмдүктөрдүн жана жаныбарлар дүйнөсүнүн абалына баа берип, табигый чөйрөнүн өзгөрүшүнө көз салып, коркунучтарды аныкташат.

Бул маалыматтардын негизинде аймактарды коргоо жана калыбына келтирүү боюнча чараларды иштеп чыгуу пландалууда. Суулуу-саздуу жерлер жөнүндө маалыматтар мамлекеттик маалымат тутумдарына киргизилип, үзгүлтүксүз жаңыланып турат.

Өзгөчө көңүлдү сейрек кездешүүчү жаныбарлар менен канаттуулардын байырлаган жерлерине, анын ичинде алардын уя салган, көбөйгөн жана миграция учурунда токтогон аймактарына буруу сунушталууда.

Өзгөчө экологиялык мааниге ээ тилкелерде атайын жаратылышты коргоо режими киргизилиши мүмкүн. Анын чектери илимий изилдөөлөрдүн жана мониторингдин негизинде аныкталат.

Атап айтканда, канаттуулардын көбөйүү мезгилинде алардын уя салуу жана балапан чыгаруу жайларына коркунуч келтирген иш-аракеттер убактылуу чектелиши же токтотулушу ыктымал.

Долбоордо ошондой эле суу объектилеринин булганышына, сейрек жаныбарлардын байырлаган чөйрөсүнүн бузулушуна жана табигый суу режиминин өзгөрүшүнө алып келүүчү ишмердүүлүккө тыюу салуу каралган.

Мындан тышкары, уяларды, жумурткаларды жана балапандарды мыйзамсыз жок кылууга, ошондой эле камыштарды жана башка өсүмдүктөрдү атайылап өрттөөгө тыюу салынары өзүнчө белгиленген. Көзөмөлгө алынган өрттөөгө өзгөчө учурларда гана, белгиленген талаптарды сактоо менен уруксат берилет.

Жер жана чарбалык ишмердүүлүк кандай болот?

Документте кандайдыр бир аймакты суулуу-саздуу жер деп таануу же ага өзгөчө коргоо режимин киргизүү жерди менчик ээсинен автоматтык түрдө алып коюу дегенди билдирбей тургандыгы баса белгиленет.

Жер тилкесинин категориясы, максаттуу багыты жана укуктук макамы сакталып калат. Эгер жерди башка категорияга которуу талап кылынса, бул жер мыйзамдарында каралган өзүнчө жол-жобо боюнча ишке ашырылышы керек.

Ошол эле учурда менчик ээлери жана жер пайдалануучулар белгиленген жаратылышты коргоо талаптарын аткарууга милдеттүү.

Мындай аймактарда мурдагыдай эле айыл чарба иштерин жүргүзүүгө, мал жаюуга, балык уулоого, туризмге, ошондой эле суу чарба объектилерин пайдаланууга уруксат берилет. Бирок бул иш-аракеттер коргоо режимине каршы келбеши жана жаратылышка зыян алып келбеши керек.

Экосистемаларды сактап калуу үчүн зарыл болгон учурда, айрым тилкелерге сезондук же аймактык чектөөлөр киргизилиши мүмкүн.

Анара Мамытова