Орусиянын президенти Владимир Путин 19-майда эки күндүк расмий сапар менен Кытайга барды. Ынак коңшулук жана достук жөнүндө келишимдин 25 жылдыгына арналган бул сапар, АКШ президенти Дональд Трамп Бээжинден (Пекинден) кеткенден төрт эле күн өткөндөн кийин болууда. Reporter.kg бул геосаясий үч бурчтук Борбордук Азия (БА) өлкөлөрүнө кандай таасир этери тууралуу мамлекеттик башкаруу жана экономика боюнча көз карандысыз эксперт, экономика илимдеринин доктору Алмаз Насыровдон сурап билди.

Путин кимдер менен келди?

Владимир Путиндин сапары масштабдуу мүнөзгө ээ. КЭРдин төрагасы Си Цзиньпин менен сүйлөшүүлөр үчүн Москва курамы боюнча буга чейин болуп көрбөгөн делегация даярдаган.

Лидерлердин жолугушуусу эки этапта өтүүдө. Алгач эң сезимтал маселелер тар курамда талкууланат. Андан кийин кеңейтилген форматтагы сүйлөшүүлөр башталат, анда орус тарапты 39 адам түзөт. Алардын катарында беш вице-премьер, сегиз министр (ТИМ башчысы Сергей Лавровду кошкондо), ошондой эле Борбордук банктын жетекчилиги жана Орусиянын ири мамлекеттик корпорацияларынын жана каржы гиганттарынын: «Роснефть», «Росатом», «Роскосмос», ВТБ жана ВЭБдин башчылары бар.

Жолугушуунун жыйынтыгында тараптар 40ка жакын эки тараптуу документтерге кол коюуну пландаштырууда. Алардын эң негизгиси — стратегиялык өнөктөштүктү тереңдетүү жөнүндө биргелешкен билдирүү жана көп уюлдуу дүйнөнүн калыптанышы жөнүндө декларация болмокчу.

Ошол эле учурда Кремлде орус миссиясынын Дональд Трамптын Кытайга болгон (15-майда аяктаган) акыркы сапары менен байланышын расмий түрдө четке кагышууда. РФ президентинин жардамчысы Юрий Ушаков түшүндүргөндөй, Владимир Путиндин сапарынын датасы Си Цзиньпин менен алдын ала — 4-февралдагы телефондук сүйлөшүүдө эле макулдашылган.

«Тыгыз стратегиялык байланыш»: лидерлер эмнени макулдашты?

Жолугушуунун жыйынтыгында тараптар маанилүү документтердин топтомуна кол коюшту, алардын негизгиси — стратегиялык өнөктөштүктү тереңдетүү жөнүндө биргелешкен билдирүү жана көп уюлдуу дүйнөнүн калыптанышы жөнүндө декларация болду.

Си Цзиньпин менен сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгы боюнча журналисттердин алдында сөз сүйлөп жатып, Владимир Путин эки өлкөнүн мамилесинин окшоштугун тастыктады.

«Эң башкысы — Орусия жана Кытай көз карандысыз жана өз алдынча тышкы саясатты карманышат, тыгыз стратегиялык байланышта аракеттенишет жана дүйнөлүк аренада маанилүү, стабилдештирүүчү ролду ойношот. Биз тынчтык жана жалпы бакубаттуулук үчүн бирге иштейбиз», — деп билдирди Орусиянын президенти.

Путин Москва менен Бээжин эл аралык укукту жана БУУнун Уставын толугу менен коргоодо тилектеш экендигин өзгөчө баса белгиледи. Ошондой эле орус лидери курч дүйнөлүк жана аймактык көйгөйлөрдү чечүүгө олуттуу салым кошуп жаткан ШКУ жана БРИКС линиясы боюнча эки державанын натыйжалуу кызматташуусун белгиледи.

Глобалдык баланс: Москва, Вашингтон жана Бээжин эмнени каалайт?

АКШ менен Орусиянын лидерлеринин Кытайга дээрлик бир учурда болгон сапарларына баа берип жатып, мамлекеттик башкаруу жана экономика боюнча көз карандысыз эксперт Алмаз Насыров Владимир Путиндин сапары эң маанилүү стратегиялык мааниге ээ экендигин — бул жаңы көп уюлдуу дүйнөнүн калыптанышы шартындагы «сааттарды тууралоо» экенин белгилейт.

Экономика илимдеринин докторунун айтымында, учурда дүйнөлүк аренада күчтөрдүн так жайгашуусу түзүлдү:

• Кытай негизги бейтарап держава макамын биротоло бекемдеди. Насыровдун баамында, Бээжин жаңы дүйнөлүк тартипти калыптандырууда: ал Батыш менен өзүнүн стратегиялык өнөктөшү (Орусия) ортосунда тең салмактуулукту сактап, күчтүү ортомчу катары чыгууга жөндөмдүү. Бул КЭРге глобалдык курчуулардын алдын алууга, геосаясий оппоненттерди ооздуктоого жана дүйнөлүк коопсуздукка (анын ичинде Жакынкы Чыгыштагы жана Ормуз кысыгындагы кырдаалга) түздөн-түз таасир этүүгө мүмкүндүк берет.
• АКШ (Вашингтон) өзүнүн прагматикалык максаттарын көздөйт. Эксперт белгилегендей, Штаттардын башкы милдети — Азия-Тынч океан аймагын (АТА) көзөмөлдөөнү камсыз кылуу жана өзүнүн экономикалык кызыкчылыктарын коргоо, Кытайдын санкцияга кабылган өлкөлөрдөн товар сатып алуусун чектөөгө аракет кылуу.
• Орусия (Москва), өз кезегинде, Бээжин менен стратегиялык өнөктөштүгүнүн бузулбастыгын көрсөтүүдө. Насыровдун айтымында, Кремль мындан аркы аракеттерин КЭР менен синхрондоштурууну, АТА менен түз соода-экономикалык байланыштарды чыңдоону жана дүйнөлүк коопсуздуктун кепилдиги катары чыгууну көздөйт.

Борбордук Азия: Миллиарддаган инвестициялар жана жөн гана «коридор» болуу коркунучу

Борбордук Азия өлкөлөрү үчүн азыркы геосаясий кырдаал тарыхый мүмкүнчүлүктөрдүн терезесин ачат. Алмаз Насыров белгилегендей, аймак мамлекеттери бүтүндөй Евразиянын негизги логистикалык кесилишине айланышы мүмкүн.

Экономисттин пикиринде, сандардын өзү эле көп нерсени айтып турат: акыркы жылдары Борбордук Азия өлкөлөрү аркылуу транзит 70%дан ашык өстү. Эксперттин айтымында, бул улуттук экономикаларга миллиарддаган инвестицияларды тартууга, аймактын кубаттуу транзиттик хаб катары статусун күчөтүүгө жана анын соода жана энергетикалык позицияларын жакшыртууга мүмкүндүк берет. Экономист Борбордук Азия акырындык менен ички атаандаштыктан аймактык кооперацияга жана экономикалык мамилелерди жакындатууга өтүп жатканын маанилүү оң тренд деп эсептейт.

Бирок Насыров олуттуу коркунучту да эскертет:
«Аймак ири геосаясий оюнчулардын кызыкчылыктарын тейлөөчү транзиттик аймакка гана айланып калбашы үчүн, толук кандуу көз карандысыз хаб статусун сактоо маселеси маанилүү».

Москва жана Бээжин Борбордук Азияда: Атаандаштар эмес, өнөктөштөр

Путиндин кезектеги сапары менен бекемделген Орусия менен Кытайдын ортосундагы стратегиялык өнөктөштүктүн тереңдеши Борбордук Азия үчүн коркунуч туудурбайт. Тескерисинче, Алмаз Насыровдун пикиринде, Москва менен Бээжиндин мындай өнөктөштүк форматы аймак үчүн туруктуулуктун белгилүү бир кепилдиктерин түзөт.

Эксперт муну эки супердержава бири-бири менен конфликтке барбастан, Борбордук Азияда бири-бирин органикалык түрдө толуктап турганы менен түшүндүрөт:

• Бээжин масштабдуу инвестицияларды жана инфратүзүмдүн курулушун камсыз кылып, аймактын экономикалык модернизациясынын негизги драйвери (кыймылдаткычы) катары чыгууда.
• Москва тарыхый жактан эң маанилүү соода-экономикалык өнөктөш жана коопсуздуктун (анын ичинде энергетика чөйрөсүнүн) кепилдиги бойдон калууда. Мындан тышкары, Орусия мурдагыдай эле БА өлкөлөрүнүн экспорттук продукциясынын олуттуу бөлүгүн керектеп турат.

Мындай шартта, деп жыйынтыктайт Алмаз Насыров, Борбордук Азия өлкөлөрү өз улуттук кызыкчылыктарын коргоо үчүн бардык мүмкүнчүлүктөргө ээ. Бул үчүн инструмент катары ар кандай эл аралык бирикмелердин аянтчалары — ЕАЭБ, ШКУ, БРИКС кызмат кылат. Булар аркылуу аймактын мамлекеттери экономикалык диверсификацияны (ар тараптандырууну) жүргүзө алышат жана ички интеграцияны күчөтө алышат.